</>

لینوکس‌پارسی

مرجع فارسی آموزش لینوکس

Gentoo • Arch • Debian • Ubuntu • Kali • Parrot
پرش به محتوای اصلی

Command Palette

Search for a command to run...

مرجع کامل

راهنمای دستورات

مرجع فارسی مهم‌ترین دستورات Gentoo و لینوکس. هر کارت شامل سینتکس، توضیح فارسی، نمونه کاربرد واقعی و در صورت وجود، پیوند به مستندات مرتبط است. برای دسترسی سریع به فهرست دستورات کوتاه، برگه تقلب را ببینید.

🔧 ۲۶ دستور🗂️ ۶ دسته📖 نمونه کاربرد واقعی🔗 پیوند به مستندات

مدیریت بسته (Portage)

۴ دستور

فرمان اصلی Portage برای نصب، حذف، به‌روزرسانی و جستجوی بسته‌ها در Gentoo.

سینتکس
emerge [options] <package>
نمونه کاربرد
# نصب یک بسته با تأیید کاربر و نمایش وابستگی‌ها
emerge -av sys-kernel/gentoo-sources

# به‌روزرسانی کل سیستم با USE و وابستگی عمیق
emerge -avuDN @world

# حذف بسته‌های یتیم
emerge --depclean
← خواندن «Portage» در مستندات

ابزار پرس‌وجو از Portage برای بررسی وابستگی، USE flags و فایل‌های نصب‌شده (بخشی از gentoolkit).

سینتکس
equery <subcommand> <package>
نمونه کاربرد
# نمایش USE flags یک بسته با منبع فعال‌سازی
equery uses firefox

# پیدا کردن بسته مالک یک فایل
equery belongs /usr/bin/ffmpeg

# فهرست وابستگی‌های یک بسته
equery depgraph gcc
← خواندن «Portage» در مستندات

ابزار Gentoo برای انتخاب بین چندین پیاده‌سازی هم‌زمان مانند پروفایل، نسخه کرنل یا پیاده‌سازی یک بسته.

سینتکس
eselect <module> <action>
نمونه کاربرد
# فهرست و انتخاب پروفایل Gentoo
eselect profile list
eselect profile set 1

# انتخاب نسخه فعال Python
eselect python list
eselect python set python3.12

# خواندن اخبار Gentoo
eselect news read
← خواندن «Portage» در مستندات

ابزار مدیریت USE flags سراسری یا محلی در make.conf و package.use.

سینتکس
euse -E | -D <flag>
نمونه کاربرد
# فعال‌سازی سراسری یک USE flag
sudo euse -E bluetooth

# غیرفعال‌سازی سراسری
sudo euse -D wayland

# نمایش وضعیت یک flag
euse -i ssl
← خواندن «USE Flags» در مستندات

سرویس و init

۴ دستور

مدیریت سطح اجرای سرویس‌ها در OpenRC؛ افزودن، حذف یا نمایش سرویس‌های فعال.

سینتکس
rc-update add | del <service> <runlevel>
نمونه کاربرد
# افزودن سرویس sshd به سطح اجرای پیش‌فرض
rc-update add sshd default

# حذف سرویس از بوت
rc-update del bluetooth default

# نمایش همه سرویس‌های فعال در همه سطوح
rc-update show
← خواندن «OpenRC» در مستندات

راه‌اندازی، توقف یا بررسی وضعیت یک سرویس در سیستم‌های مبتنی بر OpenRC.

سینتکس
rc-service <service> start | stop | restart | status
نمونه کاربرد
# راه‌اندازی سرویس شبکه
rc-service NetworkManager start

# نمایش وضعیت سرویس sshd
rc-service sshd status

# راه‌اندازی مجدد
rc-service nginx restart
← خواندن «OpenRC» در مستندات

فرمان اصلی systemd برای کنترل سرویس‌ها، mountها، socketها و سایر unitها.

سینتکس
systemctl <command> <unit>
نمونه کاربرد
# فعال‌سازی یک سرویس در بوت
sudo systemctl enable sshd

# شروع و نمایش وضعیت
sudo systemctl start sshd
systemctl status sshd

# فهرست unitهای ناموفق
systemctl --failed
← خواندن «Systemd» در مستندات

مشاهده و فیلتر لاگ‌های سیستم در systemd که در ژورنال یکپارچه ذخیره می‌شوند.

سینتکس
journalctl [options]
نمونه کاربرد
# آخرین لاگ‌ها با پیگیری زنده
journalctl -f

# خطاهای امروز
journalctl --since today -p err

# لاگ یک سرویس خاص
journalctl -u sshd -n 50
← خواندن «عیب‌یابی» در مستندات

شبکه

۶ دستور

ابزار مدرن مدیریت شبکه در لینوکس برای مشاهده و تنظیم آدرس، رابط و مسیریابی.

سینتکس
ip <object> <command>
نمونه کاربرد
# نمایش همه آدرس‌ها
ip a

# بالا آوردن یک رابط
sudo ip link set eth0 up

# افزودن آدرس IP ثابت
sudo ip addr add 192.168.1.10/24 dev eth0
← خواندن «تنظیم شبکه» در مستندات

خط فرمان NetworkManager برای پیکربندی اتصال‌های سیمی، وایرلس و VPN.

سینتکس
nmcli <object> <command>
نمونه کاربرد
# فهرست اتصال‌ها
nmcli connection show

# اتصال به یک شبکه وایرلس
nmcli device wifi connect "MySSID" password "secret"

# تنظیم IP ثابت برای اتصال
nmcli con mod eth0 ipv4.addresses 192.168.1.10/24
← خواندن «تنظیم شبکه» در مستندات

ss

جایگزین مدرن netstat برای نمایش سوکت‌ها و پورت‌های گوش‌دهنده با جزئیات فرایند.

سینتکس
ss [options]
نمونه کاربرد
# پورت‌های TCP/UDP در حال گوش‌دادن با نام فرایند
sudo ss -tulpn

# اتصال‌های TCP برقرار
ss -t state established

# اتصال‌ها به یک پورت خاص
ss -t 'dport = :443'

دسترسی امن به یک میزبان دور از طریق پروتکل SSH با احراز هویت کلید یا رمز.

سینتکس
ssh [options] user@host
نمونه کاربرد
# ورود به یک سرور دور
ssh admin@192.168.1.20

# استفاده از پورت غیرپیش‌فرض
ssh -p 2222 admin@example.com

# تونل پورت محلی به سرور دور
ssh -L 8080:localhost:80 user@host
← خواندن «SSH» در مستندات

کپی امن فایل و دایرکتوری بین ماشین‌ها از طریق پروتکل SSH.

سینتکس
scp [options] source destination
نمونه کاربرد
# کپی فایل به سرور دور
scp backup.tar.gz user@host:/var/backups/

# کپی دایرکتوری به‌صورت بازگشتی
scp -r ./project user@host:~/

# کپی از سرور به محلی
scp user@host:/etc/nginx/nginx.conf ./
← خواندن «SSH» در مستندات

همگام‌سازی سریع و بهینه فایل‌ها با پشتیبانی از فشرده‌سازی، حذف تدریجی و انتقال از طریق SSH.

سینتکس
rsync [options] source destination
نمونه کاربرد
# همگام‌سازی محلی با حفظ مجوزها و خروجی پرحرف
rsync -av --delete /home/user/docs/ /backup/docs/

# پشتیبان دور از طریق SSH
rsync -avz --progress ./project user@host:/srv/

# همگام‌سازی افزایشی با hardlink
rsync -a --link-dest=/backup/yesterday /home/ /backup/today/
← خواندن «Backup» در مستندات

فایل و دیسک

۶ دستور

ابزار تعاملی پارتیشن‌بندی دیسک‌ها با پشتیبانی از MBR و GPT.

سینتکس
fdisk [options] <device>
نمونه کاربرد
# فهرست دیسک‌ها و پارتیشن‌ها
sudo fdisk -l

# پارتیشن‌بندی تعاملی یک دیسک
sudo fdisk /dev/sda
# درون حالت تعاملی: n (جدید)، p (اولیه)، w (ذخیره)

# ساخت جدول GPT
sudo fdisk --type=gpt /dev/nvme0n1
← خواندن «GPT» در مستندات

خانواده دستورات قالب‌بندی پارتیشن با سیستم فایل مثل ext4، btrfs یا xfs.

سینتکس
mkfs.<type> [options] <device>
نمونه کاربرد
# قالب‌بندی با ext4
sudo mkfs.ext4 /dev/sda2

# قالب‌بندی با btrfs با برچسب
sudo mkfs.btrfs -L gentoo-root /dev/nvme0n1p2

# ساخت swap
sudo mkswap /dev/sda3
sudo swapon /dev/sda3
← خواندن «نصب روی UEFI» در مستندات

سوار کردن یک سیستم فایل، دستگاه بلوکی یا منبع شبکه به یک مسیر در درخت فایل.

سینتکس
mount [options] <device> <dir>
نمونه کاربرد
# سوار کردن پارتیشن
sudo mount /dev/sda2 /mnt/gentoo

# سوار کردن با نوع مشخص
sudo mount -t btrfs /dev/nvme0n1p2 /mnt

# سوار کردن tmpfs با محدودیت حجم
sudo mount -t tmpfs -o size=2G tmpfs /var/cache
← خواندن «Chroot» در مستندات

grep

جستجوی الگو در متن با پشتیبانی از عبارات باقاعده، بازگشتی و فیلتر معکوس.

سینتکس
grep [options] <pattern> <files>
نمونه کاربرد
# جستجوی بازگشتی یک کلمه در /etc
sudo grep -r "PermitRootLogin" /etc/ssh

# نمایش شماره خطوط و بدون حساسیت به حروف
grep -in "error" /var/log/messages

# فیلتر معکوس: خطوط بدون الگو
grep -v "^#" /etc/fstab

find

جستجوی پیشرفته فایل‌ها بر اساس نام، نوع، اندازه، زمان یا مجوز در یک مسیر.

سینتکس
find <path> [options] <expression>
نمونه کاربرد
# یافتن فایل‌های کانفیگ در /etc
sudo find /etc -name "*.conf"

# فایل‌های بزرگ‌تر از ۱ گیگابایت
find / -type f -size +1G 2>/dev/null

# فایل‌های SUID
sudo find / -perm -4000 -type f

ایجاد یا استخراج آرشیو فشرده tar با فرمت‌های .tar، .tar.gz یا .tar.xz.

سینتکس
tar [options] <archive> [files]
نمونه کاربرد
# ایجاد آرشیو فشرده با gzip
tar -czvf backup.tar.gz /home/user/

# استخراج به مسیر مشخص
tar -xzvf backup.tar.gz -C /tmp/

# فهرست محتوای آرشیو بدون استخراج
tar -tzvf backup.tar.gz
← خواندن «Backup» در مستندات

کاربر و دسترسی

۴ دستور

تغییر مجوزهای خواندن، نوشتن و اجرای فایل یا دایرکتوری برای مالک، گروه و دیگران.

سینتکس
chmod [options] <mode> <file>
نمونه کاربرد
# مجوز rwxr-xr-x
chmod 755 script.sh

# افزودن اجرایی برای همه
chmod +x deploy.sh

# به‌صورت نمادین: مالک + اجرا، گروه + نوشتن
chmod u+x,g+w config.cfg
← خواندن «مدیریت کاربران» در مستندات

تغییر مالک و گروه یک فایل یا دایرکتوری به‌صورت بازگشتی یا تنها لایه فعلی.

سینتکس
chown [options] <user>:<group> <file>
نمونه کاربرد
# تغییر مالک فایل
sudo chown alice:alice report.txt

# بازگشتی برای کل یک مسیر
sudo chown -R www-data:www-data /var/www

# تغییر فقط گروه
sudo chown :developers project/
← خواندن «مدیریت کاربران» در مستندات

ایجاد کاربر جدید در سیستم با امکان تعیین گروه، پوشه خانه و shell پیش‌فرض.

سینتکس
useradd [options] <username>
نمونه کاربرد
# کاربر با پوشه خانه و عضویت در wheel
sudo useradd -m -G wheel,users -s /bin/bash alice

# بدون ورود تعاملی (سرویس)
sudo useradd -r -s /sbin/nologin nginx

# تنظیم رمز پس از ساخت
sudo passwd alice
← خواندن «مدیریت کاربران» در مستندات

ویرایش امن فایل /etc/sudoers با بررسی نحوی خودکار تا از قفل‌شدن sudo جلوگیری شود.

سینتکس
visudo [-f <file>]
نمونه کاربرد
# ویرایش فایل اصلی sudoers
sudo visudo

# افزودن خط دسترسی (درون ویرایشگر)
# alice   ALL=(ALL:ALL) ALL
# %wheel  ALL=(ALL:ALL) NOPASSWD: ALL

# ویرایش یک فایل جداگانه
sudo visudo -f /etc/sudoers.d/team
← خواندن «sudo» در مستندات

ساخت و بوت

۲ دستور

ابزار GNU Make برای اجرای وظایف تعریف‌شده در Makefile؛ در Gentoo برای ساخت کرنل به‌کار می‌رود.

سینتکس
make [target]
نمونه کاربرد
# پیکربندی کرنل با menuconfig
make menuconfig

# ساخت کرنل و ماژول‌ها (با موازی‌سازی)
make -j$(nproc)

# نصب کرنل و ماژول‌ها
sudo make modules_install install
← خواندن «Manual Kernel» در مستندات

نصب بوت‌لودر GRUB روی دیسک یا پارتیشن ESP برای راه‌اندازی سیستم در زمان بوت.

سینتکس
grub-install [options] <device>
نمونه کاربرد
# نصب روی UEFI با target مشخص
sudo grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi

# نصب روی MBR یک دیسک
sudo grub-install /dev/sda

# بازسازی فهرست بوت grub
sudo grub-mkconfig -o /boot/grub/grub.cfg
← خواندن «نصب GRUB» در مستندات
برای مرور سریع‌تر دستورات در یک نگاه، برگه تقلب را باز کنید.
رفتن به برگه تقلب