راهنمای دستورات
مرجع فارسی مهمترین دستورات Gentoo و لینوکس. هر کارت شامل سینتکس، توضیح فارسی، نمونه کاربرد واقعی و در صورت وجود، پیوند به مستندات مرتبط است. برای دسترسی سریع به فهرست دستورات کوتاه، برگه تقلب را ببینید.
مدیریت بسته (Portage)
۴ دستورemerge
مستندات مرتبطفرمان اصلی Portage برای نصب، حذف، بهروزرسانی و جستجوی بستهها در Gentoo.
emerge [options] <package># نصب یک بسته با تأیید کاربر و نمایش وابستگیها
emerge -av sys-kernel/gentoo-sources
# بهروزرسانی کل سیستم با USE و وابستگی عمیق
emerge -avuDN @world
# حذف بستههای یتیم
emerge --depcleanequery
مستندات مرتبطابزار پرسوجو از Portage برای بررسی وابستگی، USE flags و فایلهای نصبشده (بخشی از gentoolkit).
equery <subcommand> <package># نمایش USE flags یک بسته با منبع فعالسازی
equery uses firefox
# پیدا کردن بسته مالک یک فایل
equery belongs /usr/bin/ffmpeg
# فهرست وابستگیهای یک بسته
equery depgraph gcceselect
مستندات مرتبطابزار Gentoo برای انتخاب بین چندین پیادهسازی همزمان مانند پروفایل، نسخه کرنل یا پیادهسازی یک بسته.
eselect <module> <action># فهرست و انتخاب پروفایل Gentoo
eselect profile list
eselect profile set 1
# انتخاب نسخه فعال Python
eselect python list
eselect python set python3.12
# خواندن اخبار Gentoo
eselect news readeuse
مستندات مرتبطابزار مدیریت USE flags سراسری یا محلی در make.conf و package.use.
euse -E | -D <flag># فعالسازی سراسری یک USE flag
sudo euse -E bluetooth
# غیرفعالسازی سراسری
sudo euse -D wayland
# نمایش وضعیت یک flag
euse -i sslسرویس و init
۴ دستورrc-update
مستندات مرتبطمدیریت سطح اجرای سرویسها در OpenRC؛ افزودن، حذف یا نمایش سرویسهای فعال.
rc-update add | del <service> <runlevel># افزودن سرویس sshd به سطح اجرای پیشفرض
rc-update add sshd default
# حذف سرویس از بوت
rc-update del bluetooth default
# نمایش همه سرویسهای فعال در همه سطوح
rc-update showrc-service
مستندات مرتبطراهاندازی، توقف یا بررسی وضعیت یک سرویس در سیستمهای مبتنی بر OpenRC.
rc-service <service> start | stop | restart | status# راهاندازی سرویس شبکه
rc-service NetworkManager start
# نمایش وضعیت سرویس sshd
rc-service sshd status
# راهاندازی مجدد
rc-service nginx restartsystemctl
مستندات مرتبطفرمان اصلی systemd برای کنترل سرویسها، mountها، socketها و سایر unitها.
systemctl <command> <unit># فعالسازی یک سرویس در بوت
sudo systemctl enable sshd
# شروع و نمایش وضعیت
sudo systemctl start sshd
systemctl status sshd
# فهرست unitهای ناموفق
systemctl --failedjournalctl
مستندات مرتبطمشاهده و فیلتر لاگهای سیستم در systemd که در ژورنال یکپارچه ذخیره میشوند.
journalctl [options]# آخرین لاگها با پیگیری زنده
journalctl -f
# خطاهای امروز
journalctl --since today -p err
# لاگ یک سرویس خاص
journalctl -u sshd -n 50شبکه
۶ دستورابزار مدرن مدیریت شبکه در لینوکس برای مشاهده و تنظیم آدرس، رابط و مسیریابی.
ip <object> <command># نمایش همه آدرسها
ip a
# بالا آوردن یک رابط
sudo ip link set eth0 up
# افزودن آدرس IP ثابت
sudo ip addr add 192.168.1.10/24 dev eth0nmcli
مستندات مرتبطخط فرمان NetworkManager برای پیکربندی اتصالهای سیمی، وایرلس و VPN.
nmcli <object> <command># فهرست اتصالها
nmcli connection show
# اتصال به یک شبکه وایرلس
nmcli device wifi connect "MySSID" password "secret"
# تنظیم IP ثابت برای اتصال
nmcli con mod eth0 ipv4.addresses 192.168.1.10/24ss
جایگزین مدرن netstat برای نمایش سوکتها و پورتهای گوشدهنده با جزئیات فرایند.
ss [options]# پورتهای TCP/UDP در حال گوشدادن با نام فرایند
sudo ss -tulpn
# اتصالهای TCP برقرار
ss -t state established
# اتصالها به یک پورت خاص
ss -t 'dport = :443'دسترسی امن به یک میزبان دور از طریق پروتکل SSH با احراز هویت کلید یا رمز.
ssh [options] user@host# ورود به یک سرور دور
ssh admin@192.168.1.20
# استفاده از پورت غیرپیشفرض
ssh -p 2222 admin@example.com
# تونل پورت محلی به سرور دور
ssh -L 8080:localhost:80 user@hostکپی امن فایل و دایرکتوری بین ماشینها از طریق پروتکل SSH.
scp [options] source destination# کپی فایل به سرور دور
scp backup.tar.gz user@host:/var/backups/
# کپی دایرکتوری بهصورت بازگشتی
scp -r ./project user@host:~/
# کپی از سرور به محلی
scp user@host:/etc/nginx/nginx.conf ./rsync
مستندات مرتبطهمگامسازی سریع و بهینه فایلها با پشتیبانی از فشردهسازی، حذف تدریجی و انتقال از طریق SSH.
rsync [options] source destination# همگامسازی محلی با حفظ مجوزها و خروجی پرحرف
rsync -av --delete /home/user/docs/ /backup/docs/
# پشتیبان دور از طریق SSH
rsync -avz --progress ./project user@host:/srv/
# همگامسازی افزایشی با hardlink
rsync -a --link-dest=/backup/yesterday /home/ /backup/today/فایل و دیسک
۶ دستورfdisk
مستندات مرتبطابزار تعاملی پارتیشنبندی دیسکها با پشتیبانی از MBR و GPT.
fdisk [options] <device># فهرست دیسکها و پارتیشنها
sudo fdisk -l
# پارتیشنبندی تعاملی یک دیسک
sudo fdisk /dev/sda
# درون حالت تعاملی: n (جدید)، p (اولیه)، w (ذخیره)
# ساخت جدول GPT
sudo fdisk --type=gpt /dev/nvme0n1mkfs
مستندات مرتبطخانواده دستورات قالببندی پارتیشن با سیستم فایل مثل ext4، btrfs یا xfs.
mkfs.<type> [options] <device># قالببندی با ext4
sudo mkfs.ext4 /dev/sda2
# قالببندی با btrfs با برچسب
sudo mkfs.btrfs -L gentoo-root /dev/nvme0n1p2
# ساخت swap
sudo mkswap /dev/sda3
sudo swapon /dev/sda3mount
مستندات مرتبطسوار کردن یک سیستم فایل، دستگاه بلوکی یا منبع شبکه به یک مسیر در درخت فایل.
mount [options] <device> <dir># سوار کردن پارتیشن
sudo mount /dev/sda2 /mnt/gentoo
# سوار کردن با نوع مشخص
sudo mount -t btrfs /dev/nvme0n1p2 /mnt
# سوار کردن tmpfs با محدودیت حجم
sudo mount -t tmpfs -o size=2G tmpfs /var/cachegrep
جستجوی الگو در متن با پشتیبانی از عبارات باقاعده، بازگشتی و فیلتر معکوس.
grep [options] <pattern> <files># جستجوی بازگشتی یک کلمه در /etc
sudo grep -r "PermitRootLogin" /etc/ssh
# نمایش شماره خطوط و بدون حساسیت به حروف
grep -in "error" /var/log/messages
# فیلتر معکوس: خطوط بدون الگو
grep -v "^#" /etc/fstabfind
جستجوی پیشرفته فایلها بر اساس نام، نوع، اندازه، زمان یا مجوز در یک مسیر.
find <path> [options] <expression># یافتن فایلهای کانفیگ در /etc
sudo find /etc -name "*.conf"
# فایلهای بزرگتر از ۱ گیگابایت
find / -type f -size +1G 2>/dev/null
# فایلهای SUID
sudo find / -perm -4000 -type fایجاد یا استخراج آرشیو فشرده tar با فرمتهای .tar، .tar.gz یا .tar.xz.
tar [options] <archive> [files]# ایجاد آرشیو فشرده با gzip
tar -czvf backup.tar.gz /home/user/
# استخراج به مسیر مشخص
tar -xzvf backup.tar.gz -C /tmp/
# فهرست محتوای آرشیو بدون استخراج
tar -tzvf backup.tar.gzکاربر و دسترسی
۴ دستورchmod
مستندات مرتبطتغییر مجوزهای خواندن، نوشتن و اجرای فایل یا دایرکتوری برای مالک، گروه و دیگران.
chmod [options] <mode> <file># مجوز rwxr-xr-x
chmod 755 script.sh
# افزودن اجرایی برای همه
chmod +x deploy.sh
# بهصورت نمادین: مالک + اجرا، گروه + نوشتن
chmod u+x,g+w config.cfgchown
مستندات مرتبطتغییر مالک و گروه یک فایل یا دایرکتوری بهصورت بازگشتی یا تنها لایه فعلی.
chown [options] <user>:<group> <file># تغییر مالک فایل
sudo chown alice:alice report.txt
# بازگشتی برای کل یک مسیر
sudo chown -R www-data:www-data /var/www
# تغییر فقط گروه
sudo chown :developers project/useradd
مستندات مرتبطایجاد کاربر جدید در سیستم با امکان تعیین گروه، پوشه خانه و shell پیشفرض.
useradd [options] <username># کاربر با پوشه خانه و عضویت در wheel
sudo useradd -m -G wheel,users -s /bin/bash alice
# بدون ورود تعاملی (سرویس)
sudo useradd -r -s /sbin/nologin nginx
# تنظیم رمز پس از ساخت
sudo passwd alicevisudo
مستندات مرتبطویرایش امن فایل /etc/sudoers با بررسی نحوی خودکار تا از قفلشدن sudo جلوگیری شود.
visudo [-f <file>]# ویرایش فایل اصلی sudoers
sudo visudo
# افزودن خط دسترسی (درون ویرایشگر)
# alice ALL=(ALL:ALL) ALL
# %wheel ALL=(ALL:ALL) NOPASSWD: ALL
# ویرایش یک فایل جداگانه
sudo visudo -f /etc/sudoers.d/teamساخت و بوت
۲ دستورmake
مستندات مرتبطابزار GNU Make برای اجرای وظایف تعریفشده در Makefile؛ در Gentoo برای ساخت کرنل بهکار میرود.
make [target]# پیکربندی کرنل با menuconfig
make menuconfig
# ساخت کرنل و ماژولها (با موازیسازی)
make -j$(nproc)
# نصب کرنل و ماژولها
sudo make modules_install installgrub-install
مستندات مرتبطنصب بوتلودر GRUB روی دیسک یا پارتیشن ESP برای راهاندازی سیستم در زمان بوت.
grub-install [options] <device># نصب روی UEFI با target مشخص
sudo grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi
# نصب روی MBR یک دیسک
sudo grub-install /dev/sda
# بازسازی فهرست بوت grub
sudo grub-mkconfig -o /boot/grub/grub.cfg