GPT چیست؟#

GPT (GUID Partition Table) استاندارد مدرن برای چیدمان پارتیشن‌ها روی یک دیسک است که بخشی از مشخصهٔ UEFI است. در GPT، هر پارتیشن با یک شناسهٔ یکتای جهانی (GUID) معرفی می‌شود و metadata جدول در ابتدا و انتهای دیسک برای افزونگی ذخیره می‌شود.

GPT تقریباً تمام محدودیت‌های MBR را برطرف می‌کند و امروزه استاندارد پیش‌فرض برای دیسک‌های جدید است.

مزایای GPT نسبت به MBR#

ساخت GPT با parted#

ابزار parted استاندارد لینوکس برای کار با GPT است:

# باز کردن دیسک
parted -a optimal /dev/sda
 
# ساخت GPT جدید (داده‌ها پاک می‌شوند!)
(parted) mklabel gpt
 
# نمایش جدول
(parted) print
# خروجی:
# Model: ATA Samsung SSD (scsi)
# Disk /dev/sda: 500GB
# Sector size (logical/physical): 512B/512B
# Partition Table: gpt
# Disk Flags:
 
# Number  Start  End    Size   File system  Name  Flags

ساخت پارتیشن ESP#

# ساخت پارتیشن ESP (برای UEFI)
(parted) mkpart ESP fat32 1MiB 513MiB
(parted) set 1 esp on
(parted) name 1 "EFI System Partition"

ساخت پارتیشن bios_grub (در صورت نیاز به BIOS+GPT)#

# ساخت پارتیشن کوچک bios_grub
(parted) mkpart bios_grub 1MiB 2MiB
(parted) set 1 bios_grub on

ساخت GPT با gdisk#

ابزار gdisk (GPT fdisk) رابطی شبیه fdisk دارد و برای کاربران آشنا با fdisk ساده‌تر است:

# باز کردن دیسک
gdisk /dev/sda
 
# در محیط gdisk:
# o       → ساخت GPT جدید
# n → 1 → Enter → +512M → ef00   → ساخت ESP
# n → 2 → Enter → +8G   → 8200   → ساخت swap
# n → 3 → Enter → Enter → 8300   → ساخت ریشه (Linux filesystem)
# p       → نمایش جدول
# w       → ذخیره و خروج

کدهای نوع GPT پرکاربرد:

پارتیشن‌های خاص GPT#

GPT از پارتیشن‌های خاصی پشتیبانی می‌کند که در MBR وجود ندارند:

ESP (EFI System Partition)#

پارتیشن FAT32 که فایل‌های بوت UEFI در آن قرار می‌گیرند. در آموزش UEFI و آموزش EFI مفصل توضیح داده شده است.

bios_grub#

پارتیشن بدون فایل سیستم (۱ مگابایت) که برای نصب GRUB روی سیستم BIOS+GPT استفاده می‌شود.

RAID و LVM#

# ساخت پارتیشن LVM
(parted) mkpart primary 100GiB 200GiB
(parted) set 2 lvm on

پشتیبان‌گیری از GPT#

GPT نسخهٔ پشتیبان را در انتهای دیسک ذخیره می‌کند. اگر جدول اصلی خراب شود، gdisk می‌تواند آن را بازیابی کند:

gdisk /dev/sda
# سپس:
# r → b → y   → بازیابی از نسخه پشتیبان
# w            → ذخیره

خطاهای رایج#

۱. خطای The backup GPT table is not at the end of the disk#

Warning: The backup GPT table is not at the end of the disk

دلیل: دیسک پس از ساخت GPT بزرگ‌تر شده (مثلاً در ماشین مجازی). راه‌حل:

parted /dev/sda
# (parted) print
# در پاسخ به سؤال: Fix

۲. خطای Invalid partition table - unable to find partition#

دلیل: خرابی در GPT یا مغایرت بین دو نسخه (اصلی و پشتیبان). راه‌حل: با gdisk نسخهٔ پشتیبان را بازیابی کنید.

۳. عدم نمایش پارتیشن در ابزارهای قدیمی#

ابزارهای قدیمی که فقط MBR را می‌شناسند، GPT را به‌درستی نمایش نمی‌دهند. همیشه از نسخه‌های جدید parted یا gdisk استفاده کنید.

خلاصه و مرحله بعد#

GPT استاندارد مدرن پارتیشن‌بندی است که محدودیت‌های MBR را برطرف می‌کند و برای دیسک‌های مدرن و نصب UEFI ضروری است. با parted یا gdisk می‌توان به‌سادگی GPT را مدیریت کرد.

برای نصب Gentoo روی UEFI، آموزش UEFI و برای مقایسه با MBR، آموزش MBR را ببینید. برای آشنایی با EFI System Partition و ابزار efibootmgr، آموزش EFI را بخوانید.