KDE Plasma یکی از قدرتمندترین و قابل‌شخصی‌سازی‌ترین محیط‌های دسکتاپ لینوکس است. در این آموزش، نصب کامل KDE Plasma در Arch Linux را از پایه تا پیکربندی پیشرفته دنبال می‌کنیم.

KDE Plasma چیست؟#

KDE Plasma پروژه‌ای است که توسط جامعهٔ KDE نگهداری می‌شود و بر سه اصل استوار است: قدرت، انعطاف‌پذیری و زیبایی. ویژگی‌های اصلی:

• رابط کاربری مدرن و قابل‌شخصی‌سازی بالا
• پشتیبانی کامل از Wayland و X11
• مجموعهٔ غنی نرم‌افزارهای KDE (KDE Gear)
• ادغام عمیق با اکوسیستم لینوکس
• مصرف بهینهٔ منابع (Plasma 6 بسیار سبک شده)

پیش‌نیازها#

قبل از نصب KDE Plasma:

• نصب پایهٔ Arch را کامل کرده‌اید
• یک کاربر عادی (غیر root) دارید
• sudo را پیکربندی کرده‌اید
• NetworkManager فعال است
• درایورهای گرافیکی نصب هستند

نصب KDE Plasma#

Arch بسته‌های مختلفی برای KDE ارائه می‌دهد:

نصب استاندارد#

# نصب Plasma + SDDM + ابزارهای پایه
sudo pacman -S plasma sddm kde-system-meta kde-utilities-meta
 
# یا نصب کامل‌تر
sudo pacman -S plasma sddm kde-applications-meta

sudo pacman -S plasma-desktop sddm

فعال‌سازی SDDM#

SDDM (Simple Desktop Display Manager) صفحهٔ ورود گرافیکی پیش‌فرض Plasma است:

# فعال‌سازی SDDM در بوت
sudo systemctl enable sddm

Wayland یا X11؟#

Plasma 6 به‌صورت پیش‌فرض از Wayland استفاده می‌کند. در صفحهٔ ورود SDDM، می‌توانید نوع session را انتخاب کنید:

• Plasma (Wayland) — پیش‌فرض، مدرن
• Plasma (X11) — برای سازگاری بهتر با برخی درایورها

نصب درایورهای گرافیکی#

Intel#

sudo pacman -S mesa vulkan-intel intel-media-driver

AMD#

sudo pacman -S mesa vulkan-radeon libva-mesa-driver mesa-vdpau

NVIDIA#

# درایور اختصاصی
sudo pacman -S nvidia nvidia-utils
 
# یا نسخهٔ LTS با کرنل linux-lts
sudo pacman -S nvidia-lts
 
# ابزار پیکربندی
sudo pacman -S nvidia-settings
 
# پشتیبانی از Wayland (اختیاری)
sudo pacman -S egl-wayland xorg-xrandr

راه‌اندازی مجدد و ورود#

sudo reboot

پس از reboot، صفحهٔ ورود SDDM نمایش داده می‌شود. با کاربر عادی وارد شوید.

نصب نرم‌افزارهای مفید#

مجموعهٔ KDE Gear#

# مرورگر فایل قدرتمند
sudo pacman -S dolphin
 
# ترمینال
sudo pacman -S konsole
 
# ویرایشگر متن
sudo pacman -S kate
 
# مرکز نرم‌افزار
sudo pacman -S discover
 
# تنظیمات سیستم
sudo pacman -S systemsettings
 
# ابزارهای گرافیکی
sudo pacman -S gwenview kolourpaint spectacle
 
# ابزار شبکه
sudo pacman -S kdeconnect

نرم‌افزارهای جانبی#

# مرورگر
sudo pacman -S firefox firefox-i18n-fa
 
# مجموعهٔ آفیس
sudo pacman -S libreoffice-fresh-fa
 
# پخش‌کنندهٔ رسانه
sudo pacman -S vlc
 
# ویرایشگر تصویر
sudo pacman -S gimp
 
# ابزار ارتباطی
sudo pacman -S telegram-desktop

پیکربندی پس از نصب#

تنظیم زبان فارسی#

۱. وارد System Settings شوید ۲. بخش Input Devices → Keyboard → Layouts ۳. گزینهٔ Configure layouts را فعال کنید ۴. روی Add کلیک کرده و Persian را انتخاب کنید ۵. شورتکات سوییچ زبان را تنظیم کنید (مثلاً Alt+Shift)

نصب فونت‌های فارسی#

# نصب فونت Vazirmatn (محبوب فارسی)
sudo pacman -S ttf-vazirmatn
 
# یا از AUR نسخه‌های دیگر
yay -S ttf-shabnam ttf-sahel

سپس در System Settings → Fonts، فونت فارسی را انتخاب کنید.

شخصی‌سازی ظاهر#

۱. System Settings → Appearance ۲. در بخش Global Theme، تم مورد نظر را انتخاب کنید ۳. در بخش Plasma Style، استایل پنل را تنظیم کنید ۴. در بخش Window Decorations، قاب پنجره‌ها را انتخاب کنید

نصب تم از Store#

KDE Store هزاران تم، آیکون و افزونه دارد:

۱. System Settings → Appearance → Get New Global Themes ۲. تم مورد نظر را جستجو و نصب کنید

فعال‌سازی Night Color#

برای کاهش نور آبی در شب:

۱. System Settings → Display و Monitor → Night Color ۲. فعال کنید و زمان‌بندی را تنظیم کنید

ابزارهای قدرتمند KDE#

KDE Connect#

KDE Connect ابزاری فوق‌العاده برای ادغام گوشی با دسکتاپ است:

sudo pacman -S kdeconnect

روی گوشی خود نیز برنامهٔ KDE Connect را نصب کنید. قابلیت‌ها:

• اشتراک‌گذاری فایل
• نوتیفیکیشن‌ها
• کنترل موزیک از راه دور
• استفاده از گوشی به‌عنوان mousepad
• اشتراک‌گذاری clipboard

KRunner#

Alt+Space یا Alt+F2 را بزنید تا KRunner باز شود. این ابزار:

• اجرای برنامه
• محاسبهٔ ریاضی
• جستجوی فایل
• ترجمه
• تبدیل واحد

می‌توانید با افزونه‌های بیشتر، قابلیت‌های آن را گسترش دهید.

Dolphin — مدیر فایل قدرتمند#

Dolphin یکی از بهترین مدیر فایل‌های لینوکس است:

• Split view
• تب‌های متعدد
• پیش‌نمایش فایل
• ادغام با terminal
• پشتیبانی از KIO (دسترسی به FTP, SFTP, SMB, etc.)

بهینه‌سازی و کارایی#

کاهش انیمیشن‌ها#

System Settings → Workspace Behavior → Desktop Effects
# انیمیشن‌های غیرضروری را غیرفعال کنید

نصب KWin-lowlatency (اختیاری)#

برای کارایی بهتر در گیمینگ:

# این بسته به‌صورت پیش‌فرض در Plasma 6 بهینه شده است
# نیاز به نصب جداگانه ندارید

غیرفعال‌کردن Baloo (در صورت نیاز)#

Baloo فهرست‌ساز فایل‌های KDE است. اگر باعث مصرف بالای CPU می‌شود:

# غیرفعال‌سازی
balooctl6 suspend
balooctl6 disable
 
# یا پاکسازی پایگاه داده
balooctl6 purge

خطاهای رایج#

SDDM بارگذاری نمی‌شود#

# بررسی لاگ‌ها
journalctl -u sddm -b
 
# بررسی پیکربندی
sudo sddm --example-config > /etc/sddm.conf

صفحهٔ سیاه پس از ورود#

# بررسی درایور گرافیکی
lspci -k | grep -A 3 -i vga
 
# تلاش با X11
# در صفحهٔ SDDM، session را روی Plasma (X11) تنظیم کنید

فونت فارسی نمایش داده نمی‌شود#

# نصب فونت
sudo pacman -S ttf-vazirmatn
 
# پاکسازی کش فونت
fc-cache -fv

مقایسهٔ Plasma با GNOME#

خلاصه#

در این آموزش:

• KDE Plasma و SDDM را نصب کردید
• Wayland را پیکربندی کردید
• درایورهای گرافیکی را نصب کردید
• ابزارهای مفید KDE را افزودید
• زبان فارسی و فونت‌ها را تنظیم کردید
• شخصی‌سازی و بهینه‌سازی کردید

اکنون یک دسکتاپ KDE Plasma کامل و آمادهٔ استفاده دارید.

در آموزش بعدی، نصب Hyprland را به‌عنوان یک tiling window manager مدرن بررسی می‌کنیم.

پرسش‌های رایج#

آیا Plasma سبک است؟#

Plasma 6 بسیار سبک‌تر از نسخه‌های قبلی است. روی سخت‌افزار مدرن (۴ گیگابایت رم یا بیشتر) به‌خوبی کار می‌کند. اگر سخت‌افزار محدودی دارید، LXQt یا Xfce را امتحان کنید.

آیا می‌توانم Plasma و GNOME را هم‌زمان نصب کنم؟#

بله، اما توصیه نمی‌شود. برخی بسته‌ها ممکن است تداخل داشته باشند. بهتر است یکی را انتخاب کنید.

چرا Plasma با NVIDIA مشکل دارد؟#

درایور NVIDIA با Wayland بهبود یافته اما هنوز برخی مشکلات دارد (مثلاً explicit sync). اگر با مشکل مواجه شدید، X11 را امتحان کنید یا جدیدترین نسخهٔ درایور NVIDIA را نصب کنید.

چگونه تم macOS یا Windows را نصب کنم؟#

KDE Store تم‌های زیادی دارد. مثلاً WhiteSur برای ظاهر macOS یا Lightly برای ظاهر ویندوز. در System Settings → Appearance → Get New Global Themes جستجو کنید.