پارتیشن‌بندی یکی از مهم‌ترین گام‌های نصب Arch Linux است. انتخاب درست ساختار پارتیشن‌ها، تأثیر مستقیمی بر عملکرد، نگهداری و انعطاف‌پذیری سیستم شما در آینده دارد. در این آموزش، مفاهیم و روش‌های پارتیشن‌بندی را به‌طور کامل مرور می‌کنیم.

مفاهیم پایه#

پارتیشن چیست؟#

پارتیشن (Partition) بخشی منطقی از یک دیسک فیزیکی است که به‌صورت جداگانه مدیریت می‌شود. هر پارتیشن می‌تواند فایل سیستم، نقش و اندازهٔ متفاوتی داشته باشد.

جدول پارتیشن‌ها#

دو نوع اصلی جدول پارتیشن وجود دارد:

ابزارهای پارتیشن‌بندی#

Arch ISO شامل چندین ابزار پارتیشن‌بندی است:

# رابط کاربری ساده و رنگی (پیشنهادی برای مبتدیان)
cfdisk /dev/sda
 
# رابط متنی سنتی
fdisk /dev/sda
 
# ابزار قدرتمند با امکانات بیشتر
parted /dev/sda
 
# برای دیسک‌های NVMe
cfdisk /dev/nvme0n1

شناسایی دیسک‌ها#

قبل از پارتیشن‌بندی، باید دیسک‌های موجود را شناسایی کنید:

# مشاهدهٔ دیسک‌ها و پارتیشن‌ها
lsblk
 
# مشاهدهٔ جزئیات کامل
fdisk -l
 
# شناسایی نوع دیسک (NVMe در برابر SATA)
lsblk -d -o NAME,ROTA,TYPE,SIZE,MODEL
# ROTA=1 یعنی دیسک چرخان (HDD)، ROTA=0 یعنی SSD

ساختارهای رایج پارتیشن‌بندی#

ساختار ۱: UEFI با ext4 (پیشنهادی برای مبتدیان)#

ساختار ۲: UEFI با btrfs و subvolumes#

ساختار ۳: BIOS/Legacy با MBR#

ساختار ۴: پارتیشن /home جداگانه#

اگر می‌خواهید داده‌های کاربر را جدا نگه دارید تا در صورت نصب مجدد سیستم حفظ شوند:

پارتیشن EFI (ESP)#

پارتیشن EFI System Partition (ESP) محل ذخیرهٔ بوت‌لودرهای UEFI است. مشخصات آن:

• فایل سیستم: FAT32
• حداقل اندازه: ۳۰۰ مگابایت (۱ گیگابایت پیشنهادی)
• نوع پارتیشن: EFI System

# ساخت پارتیشن EFI با cfdisk
# نوع را "EFI System" انتخاب کنید
 
# فرمت کردن
mkfs.fat -F32 /dev/sda1

پارتیشن Swap#

Swap فضای مجازی روی دیسک است که وقتی رم پر می‌شود، استفاده می‌شود. دو راه برای ایجاد swap وجود دارد:

روش ۱: پارتیشن swap (سنتی)#

# ساخت پارتیشن با نوع "Linux swap"
mkswap /dev/sda2
swapon /dev/sda2
 
# بررسی
swapon --show

روش ۲: فایل swap#

اگر پارتیشن swap نساخته‌اید، می‌توانید از فایل swap استفاده کنید:

# ساخت فایل swap 8 گیگابایتی
dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=8192 status=progress
chmod 600 /swapfile
mkswap /swapfile
swapon /swapfile
 
# افزودن به fstab
echo "/swapfile none swap defaults 0 0" >> /etc/fstab

انتخاب فایل سیستم#

پارتیشن‌بندی با cfdisk گام‌به‌گام#

cfdisk /dev/sda

۱. در پرسش اول، gpt را انتخاب کنید ۲. فضای خالی (Free space) را انتخاب کنید و [ New ] را بزنید ۳. اندازهٔ ۱G را وارد کنید و Enter را بزنید ۴. با [ Type ] نوع را به EFI System تغییر دهید ۵. فضای خالی بعدی را انتخاب و [ New ] را بزنید ۶. اندازهٔ 8G را وارد و نوع را به Linux swap تغییر دهید ۷. فضای خالی باقی‌مانده را انتخاب و [ New ] را بزنید ۸. با Enter تمام فضای باقی‌مانده را بگیرید (نوع پیش‌فرض Linux filesystem درست است) ۹. [ Write ] را بزنید، yes را تایپ کنید و Enter را بزنید ۱۰. با [ Quit ] خارج شوید

پارتیشن‌بندی با fdisk (خط فرمان)#

fdisk /dev/sda
 
# در محیط fdisk:
g          # ساخت جدول GPT جدید
n          # ساخت پارتیشن جدید
1          # شمارهٔ پارتیشن
<Enter>    # شروع پیش‌فرض
+1G        # اندازه
t          # تغییر نوع
1          # EFI System
n          # پارتیشن بعدی
2
<Enter>
+8G
t
19         # Linux swap
n
3
<Enter>
<Enter>    # تمام فضای باقی‌مانده
w          # ذخیره و خروج

btrfs Subvolumes#

اگر btrfs را انتخاب کرده‌اید، می‌توانید از subvolumeها برای سازماندهی بهتر استفاده کنید:

# فرمت کردن با btrfs
mkfs.btrfs -f /dev/sda3
 
# نصب موقت
mount /dev/sda3 /mnt
 
# ساخت subvolumes
btrfs subvolume create /mnt/@
btrfs subvolume create /mnt/@home
btrfs subvolume create /mnt/@snapshots
 
# جدا کردن
umount /mnt
 
# نصب مجدد با subvolume ریشه
mount -o subvol=@,compress=zstd /dev/sda3 /mnt
mount --mkdir -o subvol=@home,compress=zstd /dev/sda3 /mnt/home
mount --mkdir -o subvol=@snapshots,compress=zstd /dev/sda3 /mnt/.snapshots

نصب پارتیشن‌ها#

پس از پارتیشن‌بندی و فرمت، پارتیشن‌ها را در /mnt نصب کنید:

# ابتدا پارتیشن ریشه
mount /dev/sda3 /mnt
 
# سپس پارتیشن بوت (UEFI)
mount --mkdir /dev/sda1 /mnt/boot
 
# در صورت داشتن پارتیشن home
mount --mkdir /dev/sda4 /mnt/home
 
# فعال‌سازی swap
swapon /dev/sda2

تولید fstab#

پس از نصب پایه با pacstrap، فایل fstab را تولید کنید:

genfstab -U /mnt >> /mnt/etc/fstab
 
# بررسی
cat /mnt/etc/fstab

گزینهٔ -U از UUID استفاده می‌کند که پایدارتر از نام دستگاه است.

خلاصه#

در این آموزش آموختید:

• تفاوت GPT و MBR
• ساختارهای رایج پارتیشن‌بندی
• کار با cfdisk و fdisk
• انتخاب فایل سیستم مناسب
• پیکربندی btrfs subvolumes

اکنون می‌توانید با نصب پایهٔ Arch Linux ادامه دهید. در آموزش بعدی، با pacstrap و chroot آشنا می‌شویم.

پرسش‌های رایج#

آیا می‌توانم پارتیشن‌ها را بعداً تغییر دهم؟#

تغییر اندازهٔ پارتیشن‌ها ممکن است اما خطرناک است. ext4 و btrfs از رشد (grow) پشتیبانی می‌کنند. کوچک‌کردن (shrink) ext4 ممکن است اما برای btrfs ساده‌تر است. همیشه قبل از تغییر، از داده‌ها نسخهٔ پشتیبان تهیه کنید.

بهتر است /home جدا باشد؟#

برای کاربرانی که سیستم را زیاد نصب مجدد می‌کنند، بله. اما برای اکثر کاربران دسکتاپ، یک پارتیشن ریشهٔ بزرگ کافی است و در صورت نیاز از btrfs subvolumeها می‌توان استفاده کرد.

اندازهٔ پارتیشن EFI چقدر باشد؟#

حداقل ۳۰۰ مگابایت، پیشنهادی ۱ گیگابایت. اگر چندین کرنل یا بوت‌لودر نصب دارید، فضای بیشتری اختصاص دهید.