KDE Plasma یکی از قدرتمندترین و قابل‌سفارشی‌سازی‌ترین محیط‌های دسکتاپ در لینوکس است. در این آموزش با نصب KDE Plasma روی Ubuntu، تفاوت با GNOME و نکات هم‌زیستی هر دو محیط آشنا می‌شوید.

KDE Plasma چیست؟#

KDE Plasma محیط دسکتاپی است که توسط پروژهٔ KDE توسعه می‌یابد و به‌خاطر قابلیت‌های سفارشی‌سازی بالا، سرعت و رابط کاربری شبیه ویندوز شناخته می‌شود. Plasma بر پایهٔ کتابخانهٔ Qt ساخته شده و سبک‌تر از GNOME است (پس از Wayland).

تفاوت KDE Plasma با GNOME#

روش‌های نصب#

دو روش اصلی برای نصب KDE Plasma روی Ubuntu وجود دارد:

روش ۱: نصب Kubuntu کامل#

این روش تمام نرم‌افزارهای KDE را نصب می‌کند و Ubuntu را به Kubuntu تبدیل می‌کند:

# به‌روزرسانی فهرست
sudo apt update
 
# نصب Kubuntu desktop
sudo apt install -y kubuntu-desktop
 
# خروجی نمونه:
# The following NEW packages will be installed:
#   kde-plasma-desktop kwin-x11 plasma-workspace dolphin konsole kate ...
# 0 upgraded, 1536 newly installed, 0 to remove

در حین نصب، یک پنجره نمایش داده می‌شود که از شما می‌پرسد کدام display manager پیش‌فرض باشد:

Configuring gdm3
  The following display managers are currently installed:
    gdm3
    sddm
  Default display manager:  [*] gdm3  [ ] sddm
 
  Choose the default display manager:

• gdm3 — display manager GNOME (پیش‌فرض Ubuntu)
• sddm — display manager KDE (پیش‌فرض Kubuntu)

روش ۲: نصب Plasma فقط#

اگر فقط محیط Plasma را می‌خواهید (بدون برنامه‌های KDE):

# نصب Plasma فقط
sudo apt install -y kde-plasma-desktop

این روش کمترین حجم را دارد، اما برنامه‌های KDE مانند Dolphin، Konsole و Kate نصب نمی‌شوند.

روش ۳: نصب استاندارد#

# نصب Plasma + مجموعهٔ متعادل از برنامه‌های KDE
sudo apt install -y kde-standard

نصب SDDM به‌صورت دستی#

اگر در نصب، display manager را انتخاب نکردید یا می‌خواهید تغییر دهید:

# نصب sddm
sudo apt install -y sddm
 
# تنظیم به‌عنوان display manager پیش‌فرض
sudo dpkg-reconfigure gdm3
# یا
sudo systemctl enable sddm
sudo systemctl disable gdm3
 
# ری‌استارت
sudo reboot

ورود به KDE Plasma#

پس از نصب و ری‌استارت:

۱. در صفحهٔ ورود (SDDM یا GDM)، نام کاربری را وارد کنید. ۲. روی آیکون چرخ‌دنده (معمولاً گوشه پایین-راست) کلیک کنید. ۳. Plasma (Wayland) یا Plasma (X11) را انتخاب کنید. ۴. رمز را وارد کنید و وارد شوید.

معرفی برنامه‌های KDE#

پس از نصب Kubuntu desktop، مجموعهٔ کاملی از برنامه‌های KDE در دسترس است:

System Settings#

مرکز تنظیمات KDE Plasma بسیار کامل‌تر از GNOME Settings است:

# باز کردن System Settings
systemsettings5
# یا در Plasma 6:
systemsettings

بخش‌های مهم:

• Workspace Behavior — virtual desktops، screen edges، animations
• Window Management — KWin rules، titlebar buttons
• Startup and Shutdown — autostart، login screen
• Display & Monitor — رزولوشن، scale، Night Light
• Network — اتصال‌ها، VPN، proxy
• Bluetooth — مدیریت دستگاه‌ها
• Sound — ورودی/خروجی، volume
• Input Devices — کیبورد، ماوس، touchpad
• KDE Account — همگام‌سازی تنظیمات
• Applications — برنامه‌های پیش‌فرض، file associations

سفارشی‌سازی Plasma#

تم و آیکون#

# نصب تم‌های محبوب
sudo apt install -y materia-kde kvantum arc-kde
 
# نصب آیکون‌های محبوب
sudo apt install -y papirus-icon-theme

یا از System Settings → Appearance → Theme، تم‌ها را از اینترنت دانلود کنید.

KWin Effects#

KWin (مدیر پنجره‌های KDE) افکت‌های متعددی دارد:

• Wobbly windows — حرکت پنجره‌ها مثل ژله
• Magic Lamp — مینیمایز با افکت
• Desktop Cube — چرخش workspaceها به‌صورت مکعب
• Burn — افکت بسته‌شدن پنجره با آتش

از System Settings → Workspace Behavior → Desktop Effects قابل فعال‌سازی.

Panels و Widgets#

Plasma به شما اجازه می‌دهد:

• چند پنل (بالا، پایین، چپ، راست) داشته باشید
• پنل‌ها را به هر شکلی بسازید (Dock، Taskbar و...)
• Widgetها (Applets) را روی دسکتاپ بگذارید
• فعالیت‌های (Activities) مختلف برای کارهای مختلف بسازید

نکات هم‌زیستی GNOME و KDE#

اگر هم GNOME و هم KDE را نصب کرده‌اید، نکات زیر را در نظر بگیرید:

تنظیم برنامه‌های پیش‌فرض#

# نصب update-manager-core برای تنظیم default apps
sudo apt install -y xdg-utils
 
# تنظیم default browser
xdg-settings set default-web-browser firefox.desktop
 
# تنظیم default terminal
sudo update-alternatives --config x-terminal-emulator

کش‌های conflicting#

اگر از یک محیط به دیگری می‌روید، کش‌های config ممکن است تداخل ایجاد کنند. بهترین راه، استفاده از حساب کاربری جداگانه برای هر محیط است.

حذف KDE Plasma#

اگر خواستید KDE Plasma را حذف کنید:

# حذف kubuntu-desktop
sudo apt remove --purge -y kubuntu-desktop kde-plasma-desktop kde-standard
 
# حذف پکیج‌های KDE وابسته
sudo apt remove --purge -y kde-standard kde-plasma-desktop plasma-desktop
 
# پاک‌سازی وابستگی‌های یتیم
sudo apt autoremove --purge -y
 
# تنظیم مجدد display manager به gdm3
sudo dpkg-reconfigure gdm3
 
# ری‌استارت
sudo reboot

sudo apt install --reinstall ubuntu-desktop

خطاهای رایج#

۱. صفحه ورود نمی‌آید (پس از نصب)#

راه‌حل: display manager را بررسی کنید:

# در TTY (Ctrl+Alt+F2)
sudo systemctl status sddm
# یا
sudo systemctl status gdm3
 
# فعال‌سازی مجدد
sudo systemctl enable sddm
sudo systemctl set-default graphical.target
sudo reboot

۲. Plasma اجرا می‌شود اما سیاه است#

راه‌حل: در صفحهٔ ورود، Plasma (X11) را به‌جای Wayland انتخاب کنید. مشکل معمولاً از درایور NVIDIA در Wayland است.

۳. تنظیمات کاربر خراب شده#

# پشتیبان‌گیری از config
mv ~/.config ~/.config.bak
mv ~/.local ~/.local.bak
 
# ری‌استارت
sudo reboot

۴. تداخل.cursorها یا theme‌ها#

# ریست تنظیمات appearance
kquitapp6 plasmashell
rm -rf ~/.config/plasma-org.kde.plasma.desktop-appletsrc
plasmashell --replace &

خلاصه و مرحلهٔ بعد#

نصب KDE Plasma روی Ubuntu ساده است و به شما محیطی قدرتمند و قابل‌سفارشی‌سازی می‌دهد. اگر از GNOME راضی نیستید یا به دنبال تجربه‌ای شبیه ویندوز هستید، Kubuntu یا نصب KDE Plasma گزینه‌های عالی هستند.

به‌عنوان گام بعدی:

• آموزش محیط GNOME را برای مقایسه ببینید
• آموزش نصب برنامه‌های کاربردی را برای نصب نرم‌افزارها بخوانید
• آموزش نسخه‌های Ubuntu را برای Kubuntu رسمی مرور کنید