نصب Ubuntu در کنار ویندوز (Dual Boot) به شما اجازه می‌دهد از هر دو سیستم‌عامل استفاده کنید، بدون اینکه یکی حذف شود. در این آموزش، تمام مراحل از آماده‌سازی تا رفع مشکلات رایج GRUB را گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

پیش‌نیازها#

پیش از شروع، موارد زیر را آماده کنید:

• فلش USB بوت‌پذیر Ubuntu (ساخته‌شده از ISO دانلودی)
• ویندوز نصب‌شده روی یک پارتیشن UEFI
• حداقل ۳۰ گیگابایت فضای آزاد روی دیسک
• پشتیبان کامل از داده‌های مهم

مرحله ۱: تأیید حالت بوت UEFI#

Ubuntu و ویندوز باید هر دو در یک حالت بوت (UEFI یا Legacy) نصب شوند. امروزه تقریباً همهٔ سیستم‌های مدرن از UEFI استفاده می‌کنند.

در ویندوز#

# اجرا در PowerShell
bcdedit /enum firmware
# اگر خروجی داده شد → UEFI
# اگر "The boot configuration data store could not be opened" → Legacy

یا:

Win + R → msinfo32 → BIOS mode
  UEFI  → UEFI
  Legacy → Legacy

در BIOS#

۱. وارد BIOS شوید (معمولاً F2 یا Del). ۲. تب Boot را پیدا کنید. ۳. بررسی کنید Boot Mode روی UEFI باشد (نه Legacy یا CSM).

مرحله ۲: غیرفعال‌کردن Fast Startup ویندوز#

Fast Startup در ویندوز نوعی هیبرنیت است که می‌تواند باعث شود ویندوز دیسک را قفل کند و Ubuntu نتواند آن را بخواند یا پارتیشن‌بندی کند.

Control Panel → Power Options → Choose what the power buttons do
  → Change settings that are currently unavailable
  → Uncheck "Turn on fast startup (recommended)"
  → Save changes

مرحله ۳: غیرفعال‌کردن Secure Boot (اختیاری)#

در اکثر موارد، Ubuntu با Secure Boot هم کار می‌کند. اما اگر در نصب درایور NVIDIA یا VirtualBox مشکل داشتید، Secure Boot را غیرفعال کنید:

BIOS → Boot → Secure Boot → Disabled

مرحله ۴: ساخت فضای خالی برای Ubuntu#

روش ۱: در ویندوز با Disk Management#

۱. روی Start راست‌کلیک کنید و Disk Management را انتخاب کنید. ۲. روی پارتیشن ویندوز (معمولاً C:) راست‌کلیک کنید و Shrink Volume را بزنید. ۳. مقدار فضایی که می‌خواهید به Ubuntu بدهید (حداقل ۳۰ گیگابایت، توصیه ۵۰+) را وارد کنید. ۴. روی Shrink کلیک کنید.

Before:
  [Windows C: 500 GB]
After:
  [Windows C: 450 GB] [Unallocated 50 GB]

روش ۲: در حین نصب Ubuntu#

نصب‌گر Ubuntu می‌تواند خودش پارتیشن ویندوز را کوچک کند. اما برای امنیت بیشتر، این کار را در ویندوز انجام دهید.

مرحله ۵: بوت از فلش Ubuntu#

۱. فلش USB Ubuntu را متصل کنید. ۲. سیستم را ری‌استارت کنید و کلید منوی بوت (F12، F8، Esc) را فشار دهید. ۳. فلش USB را (در حالت UEFI) انتخاب کنید. ۴. Try or Install Ubuntu را انتخاب کنید.

مرحله ۶: شروع نصب#

۱. زبان را انتخاب کنید. ۲. روی Install Ubuntu کلیک کنید. ۳. کیبورد و شبکه را تنظیم کنید.

مرحله ۷: انتخاب نوع نصب#

در صفحهٔ Installation type، گزینه‌های زیر را می‌بینید:

[*] Install Ubuntu alongside Windows Boot Manager
    This will install Ubuntu on the free space available.
[ ] Erase disk and install Ubuntu
[ ] Manual partition

مرحله ۸: پارتیشن‌بندی دستی (پیشرفته)#

اگر گزینهٔ Manual partition را انتخاب کردید، این پارتیشن‌ها را بسازید:

Partition 1: EFI System Partition (ESP)
  Size: 512 MB
  Type: EFI System
  Use as: EFI System Partition
  (اگر ویندوز ESP دارد، از همان استفاده کنید و جدید نسازید)
 
Partition 2: Root
  Size: 30 GB (یا بیشتر)
  Type: ext4
  Mount point: /
 
Partition 3: Swap
  Size: 8 GB (یا برابر رم)
  Type: swap area
 
Partition 4: Home (اختیاری)
  Size: باقی‌مانده
  Type: ext4
  Mount point: /home

مرحله ۹: نصب GRUB#

نصب‌گر به‌صورت خودکار GRUB را روی ESP اصلی نصب می‌کند. در پایان نصب، پیام زیر نمایش داده می‌شود:

Installation Complete
  Ubuntu has been installed on this computer.
  The computer will restart so you can use it.
                            [Restart Now]

مرحله ۱۰: اولین بوت — منوی GRUB#

پس از ری‌استارت، منوی GRUB نمایش داده می‌شود:

GNU GRUB version 2.12
* Ubuntu
  Advanced options for Ubuntu
  Windows Boot Manager (on /dev/nvme0n1p1)
  UEFI Firmware Settings

• Ubuntu — بوت Ubuntu
• Windows Boot Manager — بوت ویندوز

sudo update-grub

مرحله ۱۱: دسترسی به فایل‌های ویندوز از Ubuntu#

Ubuntu می‌تواند پارتیشن ویندوز (NTFS) را بخواند و بنویسد:

# لیست پارتیشن‌ها
lsblk
 
# mount دستی
sudo mount /dev/nvme0n1p3 /mnt
 
# دسترسی به فایل‌های ویندوز
ls /mnt/Users/YourName/Desktop

تنظیم بوت پیش‌فرض#

اگر می‌خواهید ویندوز به‌صورت پیش‌فرض بوت شود:

# ویرایش تنظیمات GRUB
sudo nano /etc/default/grub
 
# تغییر خط زیر:
GRUB_DEFAULT=0
# به:
GRUB_DEFAULT="Windows Boot Manager (on /dev/nvme0n1p1)"
# یا شمارهٔ ورودی ویندوز
 
# اعمال تغییرات
sudo update-grub

sudo apt install grub-customizer

خطاهای رایج#

۱. ویندوز در منوی GRUB نیست#

راه‌حل:

# نصب os-prober
sudo apt install os-prober
 
# فعال‌سازی در GRUB
echo 'GRUB_DISABLE_OS_PROBER=false' | sudo tee -a /etc/default/grub
 
# به‌روزرسانی GRUB
sudo update-grub

۲. خطای unsafe NTFS state#

The NTFS partition is in an unsafe state

راه‌حل: وارد ویندوز شوید، Fast Startup را غیرفعال کنید و سیستم را یک‌بار کامل Shutdown کنید (نه Restart):

# در ویندوز با دسترسی مدیر
shutdown /s /f /t 0

سپس Ubuntu را بوت کنید.

۳. ویندوز بوت نمی‌شود و مستقیم Ubuntu می‌رود#

راه‌حل: در منوی GRUB، Windows Boot Manager را انتخاب کنید. اگر کار نکرد:

# در Ubuntu
sudo efibootmgr
# ببینید ترتیب بوت چیست
 
# تنظیم ویندوز به‌عنوان بوت پیش‌فرض (از BIOS)
# یا ترمیم BCD ویندوز با دستور:
# bootrec /fixmbr   (در محیط Recovery ویندوز)

۴. پس از آپدیت ویندوز، GRUB پاک شد#

راه‌حل: آپدیت‌های بزرگ ویندوز گاهی Boot Manager ویندوز را به‌عنوان بوت پیش‌فرض BIOS تنظیم می‌کنند. وارد BIOS شوید و ubuntu را به‌عنوان اولین بوت قرار دهید.

۵. زمان ویندوز اشتباه است#

راه‌حل: این مشکل به‌خاطر تفسیر متفاوت RTC در لینوکس و ویندوز است. در Ubuntu:

# تنظیم RTC به localtime (مثل ویندوز)
sudo timedatectl set-local-rtc 1 --adjust-system-clock

خلاصه و مرحلهٔ بعد#

نصب Ubuntu در کنار ویندوز با کمی دقت، تجربه‌ای روان است. مهم‌ترین نکات:

• هر دو سیستم‌عامل در حالت UEFI نصب شوند.
• Fast Startup ویندوز را غیرفعال کنید.
• ESP مشترک با ویندوز را مجدداً استفاده کنید (ESP جدید نسازید).
• پس از نصب، sudo update-grub را اجرا کنید تا ویندوز در منوی GRUB بیاید.

به‌عنوان گام بعدی:

• آموزش نصب گام‌به‌گام را برای جزئیات نصب‌گر مرور کنید
• آموزش به‌روزرسانی سیستم را برای نگهداری دنبال کنید
• آموزش نصب WSL را برای اجرای Ubuntu در ویندوز بدون Dual Boot ببینید