نصب GNOME در Debian

آموزش نصب GNOME در Debian با tasksel، apt، نصب GDM، Wayland در برابر X11، gnome-tweaks و رفع خطاهای رایج.

متوسط۷ دقیقه مطالعهآخرین بروزرسانی: ۹ تیر ۱۴۰۵ویرایش در گیت‌هاب

GNOME محیط دسکتاپ پیش‌فرض و رسمی Debian است که در نسخهٔ Live ISO هم گنجانده شده است. در این آموزش، نصب GNOME روی Debian Stable را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

GNOME چیست؟#

GNOME یکی از محبوب‌ترین محیط‌های دسکتاپ لینوکس است که به‌خاطر سادگی، مدرن بودن و یکپارچگی عمیق با systemd شناخته می‌شود. در Debian 12 (Bookworm)، نسخهٔ پیش‌فرض GNOME 43 است.

ویژگی	توضیح
Display server	Wayland (پیش‌فرض) یا X11
Display Manager	GDM
File Manager	Nautilus (Files)
Terminal	gnome-terminal یا kgx
Settings	gnome-control-center
Tweaks	gnome-tweaks

روش ۱: نصب با tasksel (پیشنهادی)#

ساده‌ترین راه برای نصب GNOME در Debian، استفاده از tasksel است:

# نصب tasksel (معمولاً نصب است)
sudo apt install tasksel
 
# اجرای tasksel
sudo tasksel

در منوی tasksel، گزینهٔ Debian desktop environment و سپس GNOME را با Space انتخاب و با Tab روی OK بروید:

[ ] Debian desktop environment
[ ] ... KDE Plasma
[*] ... GNOME           ← انتخاب کنید
[ ] ... Xfce
[ ] ... Cinnamon
[ ] ... MATE
[ ] ... LXDE
[ ] ... LXQt
[ ] web server
[*] SSH server
[*] standard system utilities

# یا نصب مستقیم با tasksel (بدون TUI)
sudo tasksel install gnome-desktop

tasksel بهترین روش برای شروع

tasksel تمام بسته‌های لازم را به‌صورت یک متابسته نصب می‌کند: GNOME Shell، GDM، برنامه‌های اصلی GNOME، فونت‌ها، و ابزارهای ضمیمه. این روش برای کاربری که نمی‌داند چه بسته‌هایی لازم دارد، ایده‌آل است.

روش ۲: نصب با apt#

اگر کنترل بیشتری می‌خواهید یا tasksel در دسترس نیست:

نصب کامل GNOME#

# نصب کامل GNOME با همهٔ برنامه‌ها
sudo apt install task-gnome-desktop
 
# یا نصب دستی متابسته
sudo apt install gnome

این دستور بیش از ۱۰۰۰ بسته (حدود ۲ گیگابایت) نصب می‌کند: GNOME Shell، GDM، Nautilus، gnome-terminal، gnome-control-center، gnome-tweaks، Evince، Gedit، GNOME Software و...

نصب حداقلی GNOME#

اگر می‌خواهید فقط هستهٔ GNOME را داشته باشید و بقیه را خودتان انتخاب کنید:

# نصب حداقلی
sudo apt install gnome-core
 
# سپس برنامه‌های مورد نیاز را جدا اضافه کنید
sudo apt install gnome-terminal nautilus evince gnome-tweaks

متابسته	شامل	کاربرد
`task-gnome-desktop`	GNOME کامل + ابزارها	دسکتاپ آمادهٔ استفاده
`gnome`	GNOME کامل	معادل task-gnome-desktop
`gnome-core`	هسته دسکتاپ	حداقلی، نصب برنامه‌ها به‌صورت دستی

انتخاب هوشمندانه

اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، gnome-core را نصب کنید و سپس برنامه‌هایی که واقعاً نیاز دارید (مانند nautilus، gnome-terminal، evince) را به‌صورت جداگانه اضافه کنید. این کار هم در فضای دیسک و هم در زمان نصب صرفه‌جویی می‌کند.

فعال‌سازی GDM#

GDM (GNOME Display Manager) رابط لاگین گرافیکی GNOME است:

# فعال‌سازی GDM
sudo systemctl enable gdm
sudo systemctl set-default graphical.target
 
# شروع GDM بدون ریبوت
sudo systemctl start gdm

اگر چند دسکتاپ نصب کرده‌اید، می‌توانید display manager پیش‌فرض را تغییر دهید:

# تغییر display manager پیش‌فرض
sudo dpkg-reconfigure gdm3
# در منو، gdm3 را انتخاب کنید

Wayland در برابر X11#

GNOME در Debian 12 به‌طور پیش‌فرض از Wayland استفاده می‌کند. Wayland مدرن‌تر، سبک‌تر و امن‌تر است، اما برخی درایورها (مخصوصاً NVIDIA) ممکن است با آن مشکل داشته باشند.

# بررسی نوع نشست فعلی
echo $XDG_SESSION_TYPE
# wayland   یا   x11
 
# مشاهدهٔ نسخهٔ GNOME
gnome-shell --version
# GNOME Shell 43.9

تغییر Wayland به X11#

اگر با Wayland مشکل دارید، می‌توانید به X11 برگردید:

# ویرایش پیکربندی GDM
sudo nano /etc/gdm3/daemon.conf

# /etc/gdm3/daemon.conf
[daemon]
WaylandEnable=false

# ری‌استارت GDM
sudo systemctl restart gdm

NVIDIA و Wayland

اگر کارت گرافیک NVIDIA دارید و از درایور اختصاصی (nvidia-driver) استفاده می‌کنید، Wayland ممکن است به‌درستی کار نکند. در این صورت، X11 را فعال کنید یا مطمئن شوید nvidia-drm.modeset=1 در پارامترهای کرنل تنظیم شده است.

پیکربندی با gnome-tweaks#

ابزار gnome-tweaks امکانات پیشرفته‌ای فراتر از Settings استاندارد فراهم می‌کند:

# نصب
sudo apt install gnome-tweaks
 
# اجرا
gnome-tweaks

با این ابزار می‌توانید:

تم GTK و آیکون را تغییر دهید
فونت رابط کاربری و hinting را تنظیم کنید
دکمه‌های پنجره (minimize, maximize) را فعال کنید
انیمیشن‌ها را خاموش کنید
تنظیمات touchpad پیشرفته را تغییر دهید

افزودن Extensions#

GNOME Shell Extensions قابلیت‌های دسکتاپ را گسترش می‌دهند:

# نصب Tools مدیریت افزونه‌ها
sudo apt install gnome-shell-extension-manager
 
# اجرا
gnome-extensions

برای نصب افزونه از وب، به https://extensions.gnome.org بروید و با یکپارچه‌سازی مرورگر با GNOME، افزونه‌ها را نصب کنید.

افزونه‌های محبوب:

Dash to Dock — تبدیل Activities به dock قابل‌استفاده
AppIndicator — پشتیبانی از آیکون‌های tray قدیمی
Blur my Shell — افکت blur برای پنل و Activities
Caffeine — جلوگیری از sleep با یک کلیک

# لیست افزونه‌های نصب‌شده
gnome-extensions list
 
# فعال‌سازی یک افزونه
gnome-extensions enable dash-to-dock@micxgx.gmail.com
 
# غیرفعال‌سازی
gnome-extensions disable dash-to-dock@micxgx.gmail.com

سازگاری نسخه‌ها

هر نسخهٔ GNOME Shell یک API خاص دارد. افزونه‌ای که برای GNOME ۴۲ ساخته شده ممکن است روی ۴۳ کار نکند. همیشه نسخهٔ افزونه را با gnome-shell --version تطبیق دهید.

نصب بسته‌های مفید#

پس از نصب GNOME، این بسته‌ها را هم توصیه می‌کنیم:

# ابزارهای ضمیمه
sudo apt install gnome-software gnome-packagekit gnome-power-manager
 
# نصب فونت‌های فارسی
sudo apt install fonts-vazirmatn fonts-noto fonts-noto-cjk
 
# ابزارهای مالتی‌مدیا
sudo apt install gnome-music gnome-photos gnome-videos
 
# ابزار فشرده‌سازی
sudo apt install file-roller

بررسی نشست#

پس از نصب و ریبوت، بررسی کنید که نشست شما درست اجرا شده است:

# نوع نشست
echo $XDG_SESSION_TYPE
# wayland
 
# نسخهٔ GNOME
gnome-shell --version
# GNOME Shell 43.9
 
# نسخهٔ GDM
gdm3 --version
# GDM 43.0
 
# سرویس GDM
systemctl status gdm
# Active: active (running)

خطاهای رایج#

۱. GNOME راه‌اندازی نمی‌شود — صفحهٔ سیاه#

Oh no! Something has gone wrong.

راه‌حل:

# لاگ gdm
sudo journalctl -u gdm -b --no-pager | tail -50
 
# اجرای gnome-shell به‌صورت دستی برای تست
# ابتدا به یک TTY بروید (Ctrl+Alt+F3)
sudo systemctl stop gdm
startx    # اگر xserver-xorg نصب است
 
# بررسی لاگ‌های Wayland
sudo journalctl -b | grep -E "gnome-shell|wayland|gdm"

۲. لاگین نمی‌شود و به صفحهٔ ورود برمی‌گردد#

علت احتمالی: پر شدن دیسک، خرابی فایل‌های کش کاربر، یا مشکل در extensions.

راه‌حل:

# به TTY بروید (Ctrl+Alt+F3)
# بررسی فضای دیسک
df -h
 
# پاک‌سازی کش
rm -rf ~/.cache/gnome-shell/*
 
# غیرفعال‌کردن همهٔ extensions
gsettings set org.gnome.shell disable-user-extensions true

۳. صدا یا وای‌فای کار نمی‌کند#

# نصب فریم‌ورهای غیرآزاد
sudo apt install firmware-linux-nonfree firmware-iwlwifi firmware-realtek
 
# نصب PipeWire (صدای مدرن)
sudo apt install pipewire pipewire-audio-client-libraries pipewire-pulse pipewire-alsa
 
# ری‌استارت
sudo reboot

۴. NVIDIA با Wayland مشکل دارد#

# فعال‌کردن modeset
echo "options nvidia-drm modeset=1" | sudo tee /etc/modprobe.d/nvidia-drm.conf
 
# یا برگشت به X11
sudo nano /etc/gdm3/daemon.conf
# WaylandEnable=false

نخستین نصب GNOME، تجربهٔ ساده است

نصب GNOME در Debian با tasksel یا apt بسیار ساده است. اگر با مشکلی مواجه شدید، ابتدا لاگ‌ها را با journalctl بررسی کنید؛ معمولاً علت روشن است.

خلاصه و مرحلهٔ بعد#

نصب GNOME در Debian با یک دستور (sudo tasksel install gnome-desktop یا sudo apt install gnome) انجام می‌شود. GDM به‌طور خودکار فعال می‌شود و Wayland پیش‌فرض است. برای شخصی‌سازی، از gnome-tweaks و Extensions استفاده کنید.

به‌عنوان گام بعدی:

آموزش نصب KDE Plasma را برای مقایسه با GNOME ببینید
آموزش نصب XFCE را برای دسکتاپ سبک‌تر بخوانید
آموزش systemd را برای مدیریت GDM مرور کنید

اشتراک‌گذاری:

قبلیSSH در Debian بعدینصب KDE Plasma در Debian

این صفحه در تاریخ ۹ تیر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است.

لینوکس‌پارسی