Debian یکی از محبوب‌ترین توزیع‌ها برای سرور است؛ پایداری بالا، پشتیبانی بلندمدت و منابع کم، آن را به انتخابی ایده‌آل برای سرورهای تولیدی تبدیل می‌کند. در این آموزش، نصب Debian به‌عنوان سرور را به‌صورت تخصصی بررسی می‌کنیم.

تفاوت نصب سرور با دسکتاپ#

پیش‌نیازها#

• ISO netinst از آموزش دانلود
• دسترسی فیزیکی یا کنسول به سرور
• اتصال شبکه (ترجیحاً کابلی)
• آدرس IP ثابت (یا اطلاعات DHCP)
• حداقل ۲ گیگابایت رم، ۲۰ گیگابایت دیسک

مرحله ۱: بوت با Install (متنی) به‌جای Graphical#

برای سرورها، گزینهٔ Install (نه Graphical Install) را انتخاب کنید. این نصب‌گر متنی سبک‌تر است و روی سرورهای بدون گرافیک یا کنسول سریال بهتر کار می‌کند:

Debian GNU/Linux installer menu
 
  Graphical Install
  Install          ← این گزینه را انتخاب کنید
  Advanced options
  Help

مرحله ۲: تنظیمات اولیه#

مشابه نصب گام‌به‌گام دسکتاپ:

• زبان: English (بهترین انتخاب برای سرور)
• کشور: نزدیک‌ترین کشور با mirror سریع (مثلاً Germany یا Netherlands)
• کیبورد: American English
• نام میزبان: web-server-01 یا db-prod-01 (با الگوی نام‌گذاری سازمان)
• دامنه: example.local یا corp.example.com

مرحله ۳: پارتیشن‌بندی LVM#

برای سرور، LVM به‌شدت توصیه می‌شود:

Partition disks
  Guided - use entire disk and set up LVM
    (انتخاب دیسک: /dev/sda)
    Separate /home, /var, and /tmp partitions? Yes

طرح پیشنهادی سرور:

مرحله ۴: نصب سیستم پایه#

پس از تأیید پارتیشن‌بندی، نصب‌گر شروع به نصب سیستم پایه می‌کند. این مرحله ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد.

مرحله ۵: پیکربندی Package Manager#

Debian archive mirror country: Germany
Debian archive mirror: deb.debian.org
 
Use non-free firmware? Yes
Use non-free software? No      ← برای سرور معمولاً نیازی نیست
Use contrib software? Yes
Use source packages? No

مرحله ۶: انتخاب نرم‌افزار با tasksel#

مهم‌ترین مرحله در نصب سرور، انتخاب نقش‌هاست:

Software selection:
  [ ] Debian desktop environment      ← باید خاموش باشد
  [ ] ... GNOME
  [ ] ... KDE Plasma
  [ ] ... Xfce
  [ ] web server
  [ ] print server
  [ ] SSH server                      ← حتماً فعال کنید
  [*] standard system utilities       ← حتماً فعال باشد

نقش‌های پیش‌فرض tasksel:

sudo tasksel install web-server
sudo tasksel install dns-server

مرحله ۷: نصب GRUB و اتمام#

• GRUB را روی /dev/sda (یا nvme0n1) نصب کنید.
• پس از اتمام نصب، فلش را جدا و ری‌استارت کنید.

مرحله ۸: ورود و تنظیمات پس از نصب#

پس از بوت، با کاربری که ساختید وارد شوید. سپس تنظیمات اولیهٔ سرور را انجام دهید:

۸.۱: به‌روزرسانی سیستم#

sudo apt update
sudo apt full-upgrade -y
sudo apt autoremove -y

۸.۲: تأیید سرویس SSH#

sudo systemctl status ssh
# Active: active (running)
 
# اگر نصب نبود:
sudo apt install openssh-server
sudo systemctl enable --now ssh

۸.۳: تنظیم hostname و timezone#

# تنظیم hostname
sudo hostnamectl set-hostname web-server-01
 
# تنظیم timezone
sudo timedatectl set-timezone Asia/Tehran
 
# تأیید
hostnamectl
timedatectl

۸.۴: تنظیم IP ثابت (در صورت نیاز)#

اگر از DHCP استفاده نمی‌کنید، IP ثابت تنظیم کنید:

# با ifupdown (پیش‌فرض در سرورهای بدون GUI)
sudo nano /etc/network/interfaces

# /etc/network/interfaces
source /etc/network/interfaces.d/*
 
auto lo
iface lo inet loopback
 
auto ens18
iface ens18 inet static
    address 192.168.1.10/24
    gateway 192.168.1.1
    dns-nameservers 8.8.8.8 1.1.1.1

sudo systemctl restart networking
ip addr show ens18

برای جزئیات بیشتر به آموزش تنظیم شبکه مراجعه کنید.

۸.۵: نصب ابزارهای ضروری#

sudo apt install -y curl wget vim htop tmux ufw fail2ban

۸.۶: فعال‌سازی فایروال#

sudo ufw default deny incoming
sudo ufw default allow outgoing
sudo ufw allow ssh
sudo ufw enable
sudo ufw status verbose

مرحله ۹: نصب سرویس‌های سرور#

برای نصب سرویس‌های رایج، می‌توانید از tasksel یا apt استفاده کنید:

# وب‌سرور Apache
sudo apt install -y apache2
 
# وب‌سرور Nginx
sudo apt install -y nginx
 
# دیتابیس PostgreSQL
sudo apt install -y postgresql postgresql-contrib
 
# دیتابیس MariaDB (MySQL)
sudo apt install -y mariadb-server
 
# وب‌سرور با PHP
sudo apt install -y php php-fpm php-mysql
 
# Docker
sudo apt install -y docker.io docker-compose

مرحله ۱۰: بهینه‌سازی سرور#

کاهش swappiness#

# پیش‌فرض ۶۰ است، برای سرور ۱۰ توصیه می‌شود
echo 'vm.swappiness=10' | sudo tee /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf
sudo sysctl -p /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf

فعال‌سازی به‌روزرسانی خودکار امنیتی#

sudo apt install -y unattended-upgrades
sudo dpkg-reconfigure -plow unattended-upgrades

خطاهای رایج#

۱. عدم دسترسی SSH پس از نصب#

مشکل: پس از نصب، نمی‌توانید SSH کنید.

راه‌حل:

# بررسی وضعیت SSH
sudo systemctl status ssh
 
# بررسی پورت
sudo ss -tlnp | grep :22
 
# بررسی فایروال
sudo ufw status
# اگر ufw فعال است و SSH را باز نکرده‌اید:
sudo ufw allow ssh

۲. نصب متوقف در "Select and install software"#

مشکل: نصب‌گر در این مرحله گیر می‌کند.

راه‌حل: معمولاً مشکل از mirror است. با Ctrl+Alt+F2 به یک ترمینال بروید و اتصال شبکه را بررسی کنید:

ping -c 3 deb.debian.org

۳. خطای پارتیشن LVM#

مشکل: پس از نصب با LVM، سیستم به initramfs می‌افتد.

راه‌حل: مطمئن شوید /boot به‌صورت پارتیشن جداگانه (نه LV) ساخته شده است.

خلاصه و مرحلهٔ بعد#

نصب Debian به‌عنوان سرور فرایندی متفاوت با دسکتاپ است: نصب‌گر متنی، پارتیشن‌بندی LVM با پارتیشن‌های جدا، انتخاب فقط SSH و standard utilities، و سپس نصب سرویس‌ها با tasksel یا apt. این رویکرد حداقلی، سروری سبک، امن و پایدار به شما می‌دهد.

به‌عنوان گام بعدی:

• آموزش تنظیم شبکه را برای پیکربندی IP و DNS ببینید
• آموزش SSH را برای امن‌سازی ورود از راه دور بخوانید
• آموزش systemd را برای مدیریت سرویس‌ها مطالعه کنید