نصب Debian با نصب‌گر رسمی (debian-installer) فرایندی پایدار، قدرتمند و قابل اعتماد است. در این آموزش، تمام مراحل نصب را از بوت فلش تا نخستین ورود به سیستم گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

پیش‌نیازها#

پیش از شروع نصب، موارد زیر را آماده داشته باشید:

• فلش USB بوت‌پذیر Debian (ساخته‌شده از ISO دانلودی)
• حداقل ۲۰ گیگابایت فضای خالی روی دیسک
• حداقل ۲ گیگابایت رم (۴ گیگابایت توصیه می‌شود)
• اتصال اینترنت کابلی (ترجیحاً)
• پشتیبان از داده‌های مهم

مرحله ۱: بوت از فلش USB#

۱. فلش USB را به سیستم متصل کنید. ۲. سیستم را ری‌استارت کنید و کلید منوی بوت (معمولاً F12، F8 یا Esc) را فشار دهید. ۳. فلش USB را از منوی بوت انتخاب کنید.

منوی بوت Debian ظاهر می‌شود:

Debian GNU/Linux installer menu (BIOS mode)
 
  Graphical Install
  Install
  Advanced options
  Accessibility options
  Help
  Command-line install

مرحله ۲: تنظیمات اولیه#

۲.۱: انتخاب زبان#

زبان نصب را انتخاب کنید. توصیه می‌شود English را انتخاب کنید؛ زیرا:

• ترجمهٔ برخی پیام‌های خطا در حالت فارسی ناقص است
• مستندات آنلاین به زبان انگلیسی راحت‌تر پیدا می‌شوند

۲.۲: انتخاب موقعیت جغرافیایی#

کشور خود را انتخاب کنید (مثلاً Iran یا Other → Asia → Iran). این تنظیم بر منطقهٔ زمانی و mirrorهای پیشنهادی تأثیر می‌گذارد.

۲.۳: انتخاب کیبورد#

نوع کیبورد را انتخاب کنید. برای کیبورد استاندارد آمریکایی، American English را انتخاب کنید. کیبورد فارسی را می‌توان بعداً در محیط دسکتاپ اضافه کرد.

۲.۴: نام میزبان و دامنه#

Hostname: debian-pc
Domain name: home    (یا خالی بگذارید)

نام میزبان، شناسهٔ سیستم در شبکه است. نام کوتاه، با حروف کوچک و بدون فاصله انتخاب کنید (مثلاً debian-laptop یا server-01).

۲.۵: تنظیم کاربر و رمز عبور#

از نسخهٔ ۱۲ به بعد، Debian دیگر کاربر root را به‌طور پیش‌فرض فعال نمی‌کند. در عوض، یک کاربر عادی می‌سازید و اولین کاربر به‌صورت خودکار به گروه sudo اضافه می‌شود:

Full name for the new user: Ali Rezaei
Username for your account: ali
Choose a password: ********
Re-enter password: ********

مرحله ۳: پارتیشن‌بندی#

نصب‌گر Debian سه روش اصلی برای پارتیشن‌بندی ارائه می‌دهد:

برای پارتیشن‌بندی دستی، به آموزش پارتیشن‌بندی مراجعه کنید.

مرحله ۴: نصب سیستم پایه#

پس از تأیید پارتیشن‌بندی، نصب‌گر شروع به نصب سیستم پایه می‌کند:

Installing the base system
  [✓] Retrieving and installing additional installer components
  [✓] Configuring the base system
  [✓] Selecting kernel
  [✓] Installing the kernel
  [✓] Installing the hardware driver packages

این مرحله بسته به سرعت اینترنت و دیسک، ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.

مرحله ۵: پیکربندی Package Manager#

نصب‌گر از شما دربارهٔ mirror می‌پرسد:

Debian archive mirror country: Iran
  (یا یک کشور دیگر با mirror سریع‌تر)
 
Debian archive mirror: deb.debian.org
HTTP proxy: (خالی بگذارید)

سپس دربارهٔ non-free سؤال می‌شود:

Use non-free firmware? Yes
Use non-free software? Yes
Use contrib software? Yes
Use source packages? No

مرحله ۶: انتخاب نرم‌افزار با tasksel#

پس از نصب سیستم پایه، نصب‌گر با tasksel لیستی از نقش‌ها را نمایش می‌دهد:

Software selection:
  [*] Debian desktop environment
  [*] ... GNOME
  [ ] ... KDE Plasma
  [ ] ... Xfce
  [*] web server
  [ ] SSH server
  [*] standard system utilities

مرحله ۷: نصب GRUB#

نصب‌گر از شما می‌پرسد آیا GRUB روی دیسک اصلی نصب شود:

Install the GRUB boot loader to the primary drive?
  Yes
 
Select disk: /dev/sda (یا nvme0n1)

مرحله ۸: اتمام نصب و ری‌استارت#

Installation complete
  Debian is now installed on your computer.
  The system is going to reboot now.

۱. فلش USB را جدا کنید. ۲. سیستم از دیسک بوت می‌شود. ۳. با کاربر و رمزی که ساختید وارد شوید.

مرحله ۹: بررسی نسخه و سیستم#

پس از ورود، بررسی کنید نسخهٔ درست نصب شده است:

# بررسی نسخهٔ Debian
cat /etc/os-release | grep -E "PRETTY|VERSION"
# PRETTY_NAME="Debian GNU/Linux 12 (bookworm)"
# VERSION="12 (bookworm)"
 
# بررسی هسته
uname -r
# 6.1.0-18-amd64
 
# بررسی معماری
uname -m
# x86_64

مرحله ۱۰: به‌روزرسانی نخستین#

نخستین کاری که پس از نصب باید انجام دهید، به‌روزرسانی کامل سیستم است:

# به‌روزرسانی فهرست بسته‌ها و نصب به‌روزرسانی‌ها
sudo apt update
sudo apt full-upgrade -y
 
# پاک‌سازی بسته‌های اضافی
sudo apt autoremove -y

برای جزئیات بیشتر به آموزش به‌روزرسانی سیستم مراجعه کنید.

جدول مراحل نصب#

خطاهای رایج#

۱. نصب در مرحلهٔ خاص متوقف می‌شود#

مشکل: نصب‌گر در بخش "Select and install software" یا "Install the base system" گیر می‌کند.

راه‌حل:

• اتصال اینترنت را بررسی کنید (نصب نیاز به اینترنت دارد)
• با Ctrl+Alt+F2 به یک ترمینال بروید و با Ctrl+Alt+F1 برگردید
• اگر مشکل پابرجا بود، نصب را ری‌استارت و دوباره شروع کنید

۲. خطای GRUB#

Unable to install GRUB in /dev/sda
  Executing 'grub-install /dev/sda' failed.

راه‌حل:

• مطمئن شوید در حالت UEFI (نه Legacy/CSM) بوت شده‌اید
• یک پارتیشن EFI System (ESP) با حجم ۵۱۲ مگابایت و نوع FAT32 در پارتیشن‌بندی ایجاد کنید
• اگر ویندوز دارید، ESP موجود را مجدداً استفاده کنید

۳. بوت نشدن پس از نصب#

مشکل: پس از نصب، سیستم به‌جای Debian، ویندوز یا صفحهٔ سیاه نشان می‌دهد.

راه‌حل:

• ترتیب بوت در BIOS/UEFI را بررسی کنید
• Secure Boot را غیرفعال کنید
• با فلش Live بوت کنید و GRUB را تعمیر دهید:

sudo mount /dev/sda2 /mnt              # پارتیشن ریشه
sudo mount /dev/sda1 /mnt/boot/efi     # پارتیشن EFI
sudo mount --bind /dev /mnt/dev
sudo mount --bind /proc /mnt/proc
sudo mount --bind /sys /mnt/sys
sudo chroot /mnt
grub-install /dev/sda
update-grub
exit

۴. وای‌فای در طول نصب کار نمی‌کند#

مشکل: نصب‌گر کارت وای‌فای را پیدا نمی‌کند.

راه‌حل:

• از کابل اترنت برای نصب استفاده کنید
• پس از نصب، مخزن non-free-firmware را فعال و فریم‌ور را نصب کنید:

sudo apt install firmware-iwlwifi firmware-realtek firmware-linux-nonfree

خلاصه و مرحلهٔ بعد#

نصب Debian با نصب‌گر رسمی فرایندی پایدار و قابل اعتماد است. با انتخاب گرافیکی، تنظیم کاربر و رمز، پارتیشن‌بندی و انتخاب نرم‌افزار، در کمتر از یک ساعت یک سیستم کامل خواهید داشت.

به‌عنوان گام بعدی:

• آموزش پارتیشن‌بندی را برای درک بهتر ساختار دیسک ببینید
• آموزش APT را برای نصب نرم‌افزارهای جدید بخوانید
• آموزش به‌روزرسانی سیستم را برای روتین نگهداری دنبال کنید