پارتیشن‌بندی مهم‌ترین تصمیم در زمان نصب Debian است. طرح درست پارتیشن‌بندی، مدیریت سیستم را در آینده ساده می‌کند و از مشکلات فضای دیسک جلوگیری می‌نماید. در این آموزش با طرح‌های مختلف، LVM، LUKS و پارتیشن‌بندی دستی آشنا می‌شویم.

پیش‌نیازها: UEFI یا BIOS؟#

پیش از پارتیشن‌بندی، باید بدانید سیستم شما در حالت UEFI بوت می‌شود یا Legacy BIOS:

# در یک سیستم در حال اجرا، بررسی کنید:
ls /sys/firmware/efi
# اگر دایرکتوری وجود داشت → UEFI
# اگر خطای "No such file" گرفتید → BIOS
 
# یا:
[ -d /sys/firmware/efi ] && echo "UEFI" || echo "BIOS"

طرح پایهٔ UEFI (دسکتاپ)#

ساده‌ترین طرح برای یک دسکتاپ، سه پارتیشن است:

طرح پایهٔ BIOS (دسکتاپ)#

پارتیشن‌بندی دستی در debian-installer#

در مرحلهٔ Partition disks، گزینهٔ Manual را انتخاب کنید. سپس:

Partition disks
 
  Guided partitioning
  Configure iSCSI volumes
  Manual
 
  SCSI1 (0,0,0) (sda) - 500.1 GB ATA VBOX HARDDISK
    > 1  500.1 GB  FREE SPACE

۱. انتخاب دیسک و ایجاد جدول پارتیشن#

۱. دیسک sda را انتخاب کنید. ۲. در صورت نیاز، یک جدول پارتیشن جدید بسازید (GPT برای UEFI، msdos برای BIOS قدیمی).

۲. ایجاد ESP (فقط UEFI)#

Create partition:
  Size: 512 MB
  Type: Primary
  Filesystem: FAT32
  Mount point: /boot/efi
  Bootable flag: on
  Use as: EFI System Partition

۳. ایجاد swap#

Create partition:
  Size: 8 GB (یا ۱ تا ۲ برابر رم)
  Use as: swap area

۴. ایجاد پارتیشن ریشه#

Create partition:
  Size: (بقیهٔ دیسک)
  Use as: Ext4 journaling file system
  Mount point: /

۵. ذخیره و اعمال#

وقتی همهٔ پارتیشن‌ها را ساختید، گزینهٔ Finish partitioning and write changes to disk را انتخاب کنید.

استفاده از LVM#

LVM (Logical Volume Manager) به شما اجازه می‌دهد حجم پارتیشن‌ها را به‌راحتی تغییر دهید یا چند دیسک را در یک گروه جای دهید.

طرح LVM با debian-installer#

در مرحلهٔ Partition disks:

Guided partitioning
  Guided - use entire disk and set up LVM
    (انتخاب دیسک)
    Separate /home, /var, and /tmp partitions? Yes

نصب‌گر به‌صورت خودکار این طرح را می‌سازد:

رمزنگاری با LUKS#

اگر لپ‌تاپ دارید یا نگران سرقت داده‌ها هستید، از LUKS برای رمزنگاری کل دیسک استفاده کنید:

Guided partitioning
  Guided - use entire disk and set up encrypted LVM
    (انتخاب دیسک)
    (واردکردن passphrase قوی)

در هر بوت، باید passphrase را وارد کنید. بدون آن، حتی اگر کس دیسک را بردارد، نمی‌تواند داده‌ها را بخواند.

طرح‌های پیشرفته#

طرح سرور با /home، /var، /tmp جدا#

طرح مکالمه با بک‌آپ جدا#

برای کاربرانی که می‌خواهند سیستم را نصب مجدد کنند بدون از دست دادن داده‌ها:

انتخاب فایل‌سیستم#

تنظیم fstab#

پس از نصب، فایل /etc/fstab شامل پارتیشن‌هاست:

cat /etc/fstab
# خروجی نمونه:
# UUID=abcd-1234  /boot/efi  vfat  defaults  0  1
# UUID=efgh-5678  /          ext4  errors=remount-ro  0  1
# UUID=ijkl-9012  none       swap  sw  0  0

برای افزودن پارتیشن جدید:

# پیدا کردن UUID پارتیشن
sudo blkid /dev/sda5
 
# افزودن به fstab
echo 'UUID=xxxx /data ext4 defaults 0 2' | sudo tee -a /etc/fstab
 
# تست
sudo mount -a

خطاهای رایج#

۱. خطای "No EFI System Partition"#

The EFI System Partition (ESP) is missing or invalid.

راه‌حل: یک پارتیشن ۵۱۲ مگابایتی با نوع "EFI System Partition" و فایل‌سیستم FAT32 بسازید و آن را به /boot/efi سوار کنید.

۲. فضای ناکافی برای /boot#

مشکل: پس از چند به‌روزرسانی کرنل، پارتیشن /boot پر می‌شود.

راه‌حل:

# لیست کرنل‌های نصب‌شده
dpkg --list | grep linux-image
 
# حذف کرنل‌های قدیمی (به‌جز فعلی)
sudo apt autoremove --purge

یا از LVM با پارتیشن /boot بزرگ‌تر (۲ گیگابایت) استفاده کنید.

۳. عدم توانایی در تغییر اندازهٔ پارتیشن root#

مشکل: اگر روی ext4 معمولی نصب کرده‌اید، کاهش اندازهٔ / در حال اجرا ممکن نیست.

راه‌حل: از LVM استفاده کنید تا در آینده بتوانید با lvresize اندازهٔ پارتیشن‌ها را تغییر دهید.

۴. بوت نشدن پس از نصب با LVM#

مشکل: پس از نصب با LVM، سیستم هنگام بوت به initramfs می‌افتد.

راه‌حل: معمولاً دلیلش این است که /boot درون LVM قرار دارد و GRUB نمی‌تواند آن را بخواند. همیشه /boot را به‌صورت پارتیشن جداگانه (نه LV) بسازید.

خلاصه و مرحلهٔ بعد#

پارتیشن‌بندی در Debian انعطاف بالایی دارد. برای دسکتاپ ساده، طرح ۳-پارتیشن (ESP + swap + root) کافی است. برای سرور، LVM با پارتیشن‌های جدا برای /var و /home توصیه می‌شود. برای لپ‌تاپ، رمزنگاری LUKS را در نظر بگیرید.

به‌عنوان گام بعدی:

• آموزش نصب گام‌به‌گام را مرور کنید
• آموزش نصب سرور را برای نصب تخصصی سرور ببینید
• آموزش APT را برای مدیریت بسته‌ها بخوانید