Debian یکی از قدیمی‌ترین، پایدارترین و تأثیرگذارترین توزیع‌های لینوکس است که در سال ۱۹۹۳ پدید آمد و پایه‌ای برای ده‌ها توزیع دیگر از جمله Ubuntu، Linux Mint، Kali و Parrot شد. در این آموزش با فلسفه، تاریخچه و ویژگی‌های کلیدی Debian آشنا می‌شوید.

Debian چیست؟#

Debian در آگوست ۱۹۹۳ توسط Ian Murdock پدید آمد و نام خود را از ترکیب نام دوست‌دخترش (بعدها همسرش) Debra و نام خانوادگی خودش Murdock وام گرفت. این توزیع برخلاف توزیع‌های تجاری آن دوران، کاملاً توسط جامعه توسعه می‌یابد و هیچ شرکت پشت آن نیست.

Debian به سه اصل پایه وفادار است:

• جامعه‌محور بودن — توسعه توسط داوطلبان و تصمیم‌گیری جمعی
• پایداری بی‌نظیر — نسخهٔ Stable می‌تواند سال‌ها بدون شکستگی اجرا شود
• تعهد به نرم‌افزار آزاد — قرارداد اجتماعی و راهنمای Debian مشخص می‌کند چه چیزی آزاد است

فلسفه Debian#

فلسفهٔ Debian بر چند ستون استوار است:

۱. قرارداد اجتماعی (Social Contract)#

Debian یک «قرارداد اجتماعی» دارد که تعهدات پروژه را نسبت به جامعهٔ کاربران بیان می‌کند. مهم‌ترین بخش آن، تعهد به باقی‌ماندن ۱۰۰ درصد آزاد بودن خود Debian است.

۲. راهنمای Debian (Debian Constitution)#

این سند ساختار سازمانی پروژه، نحوهٔ تصمیم‌گیری و نقش‌های کلیدی مانند Project Leader، Technical Committee و Developers را مشخص می‌کند.

۳. راهنمای نرم‌افزار آزاد Debian (DFSG)#

DFSG (Debian Free Software Guidelines) چهار معیار اصلی برای آزاد بودن نرم‌افزار تعریف می‌کند: دسترسی آزاد به کد منبع، اجازهٔ تغییر و توزیع، عدم تبعیض و عدم محدودیت در حوزه‌های استفاده.

تفاوت Debian با سایر توزیع‌ها#

چه کسی باید از Debian استفاده کند؟#

APT — سیستم مدیریت بسته#

قلب تپندهٔ Debian، APT (Advanced Package Tool) است که نصب، به‌روزرسانی و حذف بسته‌های با پسوند .deb را بر عهده دارد:

# به‌روزرسانی فهرست بسته‌ها
sudo apt update
 
# نصب یک بسته
sudo apt install nmap
 
# ارتقای همهٔ بسته‌ها
sudo apt upgrade

در آموزش APT به‌طور کامل با این ابزار قدرتمند آشنا می‌شوید.

نسخه‌های Debian#

Debian همواره در سه شاخهٔ فعال در حال توسعه است:

برای جزئیات بیشتر به آموزش نسخه‌های Debian مراجعه کنید.

پشتیبانی بلندمدت (LTS)#

هر نسخهٔ Stable Debian به‌طور معمول ۵ سال پشتیبانی می‌شود:

• ۳ سال اول توسط تیم رسمی Debian
• ۲ سال بعدی توسط تیم Debian LTS

این پشتیبانی طولانی، Debian را به انتخابی ایده‌آل برای سرورها تبدیل می‌کند؛ زیرا نیازی به ارتقای بزرگ در فاصلهٔ کوتاه نیست.

معماری‌های پشتیبانی‌شده#

Debian یکی از گسترده‌ترین پشتیبانی‌های معماری را در میان توزیع‌ها دارد:

• amd64 و i386 (رایج‌ترین روی PC)
• arm64 و armhf (Raspberry Pi، سرورهای ARM)
• ppc64el (PowerPC)
• s390x (IBM Mainframe)
• mipsel و riscv64

به‌طور کلی بیش از ۱۰ معماری به‌صورت رسمی پشتیبانی می‌شوند که این تعداد در میان توزیع‌ها بی‌نظیر است.

Debian به‌عنوان پایه#

بسیاری از توزیع‌های معروف، در واقع Debian هستند که روی آن سفارشی‌سازی شده‌اند:

نصب‌گر Debian#

Debian از دو نصب‌گر استفاده می‌کند:

• debian-installer (d-i) — نصب‌گر متنی/گرافیکی سنتی، سبک و بسیار قدرتمند برای سرور و دسکتاپ
• Calamares — نصب‌گر گرافیکی مدرن، در Live ISO برای کاربران تازه‌کار

در آموزش نصب گام‌به‌گام هر دو روش را بررسی می‌کنیم.

خلاصه#

Debian توزیعی است که پایداری، آزادی و جامعه‌محوری را در اولویت قرار می‌دهد. ممکن است جذاب‌ترین یا به‌روزترین توزیع نباشد، اما پایه‌ای است که بسیاری از توزیع‌های محبوب دیگر روی آن بنا شده‌اند. یادگیری Debian سرمایه‌گذاری بلندمدتی برای هر کاربر لینوکس است.

در آموزش بعدی، مزایا و معایب Debian را بررسی می‌کنیم تا تصمیم بهتری بگیرید.

پرسش‌های رایج#

آیا Debian برای مبتدیان مناسب است؟#

Debian Stable می‌تواند برای مبتدیان مناسب باشد، اما نصب‌گر آن کمی فنی‌تر از Ubuntu است. اگر ترجیح می‌دهید همه‌چیز از پیش پیکربندی شده باشد، Ubuntu یا Linux Mint گزینه‌های ساده‌تری هستند. اما اگر می‌خواهید لینوکس را عمیقاً بیاموزید، Debian عالی است.

تفاوت Debian با Ubuntu چیست؟#

Ubuntu بر پایهٔ Debian Testing ساخته می‌شود، بسته‌های جدیدتر دارد و پشتیبانی تجاری شرکت Canonical را ارائه می‌دهد. Debian پایدارتر، آزادتر و سبک‌تر است، اما بسته‌های آن قدیمی‌تر هستند.

کدام نسخه را نصب کنم؟#

برای اکثر کاربران، Debian 12 (Bookworm) Stable بهترین انتخاب است. اگر نرم‌افزار جدیدتر می‌خواهید، می‌توانید از Testing یا استفاده از بسته‌های backports را در نظر بگیرید.