کاربر
      │
      ├── apt / apt-get / apt-cache  ← لایهٔ بالا (شبکه، وابستگی)
      │
      ├── aptitude (TUI)             ← رابط تعاملی پیشرفته
      │
      └── dpkg                       ← لایهٔ پایین (نصب بسته‌های .deb)
             │
             └── فایل‌های بسته روی دیسک

# نصب یک فایل .deb
sudo dpkg -i package.deb
 
# نصب چند فایل
sudo dpkg -i package1.deb package2.deb
 
# رفع وابستگی‌های گم‌شده پس از dpkg -i
sudo apt install -f
# یا
sudo apt --fix-broken install
 
# حذف بسته
sudo dpkg -r nmap
 
# حذف کامل (با فایل‌های پیکربندی)
sudo dpkg --purge nmap
# یا
sudo dpkg -P nmap

# لیست تمام بسته‌های نصب‌شده
dpkg -l | head
dpkg -l | grep nmap
 
# اطلاعات بستهٔ نصب‌شده
dpkg -s nmap
 
# لیست فایل‌های یک بستهٔ نصب‌شده
dpkg -L nmap
 
# پیدا کردن بستهٔ صاحب یک فایل
dpkg -S /usr/bin/nmap
# خروجی: nmap: /usr/bin/nmap
 
# لیست فایل‌های یک فایل .deb (بدون نصب)
dpkg -c package.deb
 
# اطلاعات یک فایل .deb (بدون نصب)
dpkg -I package.deb

# پیدا کردن بسته‌های rc (حذف‌شده با تنظیمات مانده)
dpkg -l | grep ^rc
 
# پاک‌سازی همهٔ بسته‌های rc
dpkg -l | grep ^rc | awk '{print $2}' | sudo xargs dpkg --purge

# پیکربندی تمام بسته‌های نیمه‌نصب
sudo dpkg --configure -a
 
# پیکربندی یک بستهٔ خاص
sudo dpkg --configure nmap

# ذخیرهٔ لیست بسته‌های نصب‌شده
dpkg --get-selections > packages.txt
 
# ذخیرهٔ کامل‌تر با apt
apt-mark showmanual > manual-packages.txt
 
# بازیابی روی سیستم دیگر
sudo dpkg --set-selections < packages.txt
sudo apt-get dselect-upgrade

sudo apt install aptitude

# اجرای TUI
sudo aptitude
 
# جستجوی مستقیم
aptitude search nmap
 
# نمایش اطلاعات بسته
aptitude show nmap
 
# نصب بسته
sudo aptitude install nmap
 
# حذف بسته
sudo aptitude remove nmap
 
# به‌روزرسانی فهرست
sudo aptitude update
 
# ارتقای سیستم
sudo aptitude safe-upgrade
sudo aptitude full-upgrade

aptitude why firefox-esr
# خروجی:
# i   firefox-esr Depends libgtk-3-0
# i A libgtk-3-0   Depends libcairo2
# ...

# جستجوی بسته
apt-cache search nmap
 
# جستجوی دقیق در نام
apt-cache search --names-only '^nmap$'
 
# اطلاعات بسته
apt-cache show nmap
 
# سیاست نسخه‌ها
apt-cache policy nmap
 
# نمایش وابستگی‌ها
apt-cache depends nmap
 
# بسته‌هایی که به nmap وابسته‌اند
apt-cache rdepends nmap
 
# نمایش آماری مخزن
apt-cache stats

# قفل‌کردن نسخهٔ بسته (hold)
sudo apt-mark hold linux-image-amd64
 
# لیست بسته‌های قفل‌شده
apt-mark showhold
 
# رفع قفل
sudo apt-mark unhold linux-image-amd64
 
# بسته‌هایی که کاربر دستی نصب کرده
apt-mark showmanual
 
# بسته‌هایی که به‌عنوان وابستگی نصب شده‌اند
apt-mark showauto
 
# تبدیل بستهٔ دستی به خودکار (برای autoremove)
sudo apt-mark auto nmap

dpkg: error processing archive package.deb (--install):
  dependency problems - leaving unconfigured
Errors were encountered while processing:
  package.deb

# رفع وابستگی‌ها
sudo apt install -f
# یا
sudo apt --fix-broken install
 
# پیکربندی بسته‌های نیمه‌نصب
sudo dpkg --configure -a

# مشاهدهٔ بسته‌های rc
dpkg -l | grep ^rc
 
# پاک‌سازی همهٔ آن‌ها
dpkg -l | awk '/^rc/ {print $2}' | sudo xargs dpkg --purge

dpkg: error: dpkg frontend lock is locked by another process

# پیدا کردن فرآیند قفل‌کننده
sudo lsof /var/lib/dpkg/lock-frontend
 
# صبر کنید یا متوقف کنید
sudo kill -9 PID
sudo dpkg --configure -a

# در TUI، گزینهٔ ! را بزنید و دستور زیر را تایپ کنید:
!apt-get -f install