هسته (Kernel) قلب هر سیستم لینوکس و پلی میان سخت‌افزار و نرم‌افزار است. در Gentoo می‌توانید هسته را به‌صورت کاملاً دستی پیکربندی کنید یا از هسته‌های ازپیش‌آمادهٔ Gentoo استفاده کنید. این انعطاف یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت Gentoo و در عین حال یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های نصب است.

چرا هسته در Gentoo مهم است؟#

بسیاری از توزیع‌ها (مانند Ubuntu یا Fedora) یک هستهٔ عمومی (generic kernel) نصب می‌کنند که تقریباً همهٔ درایورها را به‌صورت ماژول در اختیار دارد. این رویکرد ساده است، اما باعث می‌شود هسته حجیم‌تر و گاهی کندتر شود. در Gentoo شما کنترل کاملی روی این موضوع دارید که کدام درایورها، سیستم‌فایل‌ها و قابلیت‌ها داخل هسته ساخته شوند و کدام به‌صورت ماژول بارگذاری گردند.

سورس‌های هسته در Gentoo#

Gentoo چندین بستهٔ سورس هسته ارائه می‌دهد که هر کدام کاربرد متفاوتی دارند:

نصب اولیهٔ سورس هسته#

پس از ورود به محیط chroot، نخستین گام نصب سورس هسته است:

# نصب سورس رسمی Gentoo
emerge --ask sys-kernel/gentoo-sources
# خروجی:
# [ebuild  N    ] sys-kernel/gentoo-sources-6.6.21
# The following USE flags are enabled: build symlink
 
# بررسی نصب
ls -l /usr/src/
# خروجی:
# lrwxrwxrwx 1 root root  22 linux -> linux-6.6.21-gentoo
# drwxr-xr-x 24 root root 4096 linux-6.6.21-gentoo

مسیر /usr/src/linux یک symlink است که به سورس فعال اشاره می‌کند. این symlink برای بسیاری از ابزارها (مانند module-rebuild یا ساخت درایورهای خارجی مانند NVIDIA) حیاتی است.

انتخاب سورس فعال با eselect#

اگر چند نسخه سورس نصب دارید، با eselect kernel می‌توانید نسخهٔ فعال را انتخاب کنید:

# فهرست سورس‌های نصب‌شده
eselect kernel list
# خروجی:
# Available kernel symlink targets:
#   [1]   linux-6.6.21-gentoo
#   [2]   linux-6.6.16-gentoo *
 
# تنظیم نسخه فعال
eselect kernel set 1
# یا مستقیماً
eselect kernel set linux-6.6.21-gentoo
 
# بررسی
readlink /usr/src/linux
# /usr/src/linux-6.6.21-gentoo

سه مسیر نصب هسته#

Gentoo سه راه اصلی برای نصب هسته ارائه می‌دهد که هر کدام مناسب کاربر خاصی است:

Distribution Kernel#

بسته‌های sys-kernel/gentoo-kernel (ساخت از سورس) و sys-kernel/gentoo-kernel-bin (باینری ازپیش‌کامپایل‌شده) هسته را با پیکربندی استاندارد Gentoo نصب می‌کنند. این پیکربندی تقریباً همهٔ سخت‌افزارهای رایج را پشتیبانی می‌کند و به‌روزرسانی آن با emerge انجام می‌شود. این روش در آموزش Distribution Kernel به‌طور کامل بررسی شده است.

Manual Kernel#

ساخت دستی با make menuconfig بیشترین کنترل را در اختیار شما می‌گذارد. شما دقیقاً تصمیم می‌گیرید چه چیزی داخل هسته باشد، چه چیزی به‌صورت ماژول بارگذاری شود و چه چیزی حذف گردد. این مسیر زمان‌بر است، اما نتیجهٔ نهایی یک هستهٔ سبک و بهینه برای سخت‌افزار شماست. این روش در آموزش Manual Kernel توضیح داده شده است.

genkernel: راه میانه#

اگر نمی‌خواهید دستی پیکربندی کنید اما سراغ Distribution Kernel هم نمی‌روید، genkernel گزینه‌ای میانه است:

# نصب ابزار genkernel
emerge --ask sys-kernel/genkernel
 
# ساخت و نصب کرنل و initramfs با پیکربندی پیش‌فرض
genkernel all
# این دستور:
# 1) یک .config عمومی ایجاد می‌کند
# 2) کرنل را می‌سازد
# 3) ماژول‌ها را نصب می‌کند
# 4) bzImage را در /boot کپی می‌کند
# 5) یک initramfs می‌سازد

راهنمای انتخاب#

این جدول ساده به شما کمک می‌کند تصمیم بگیرید:

نصب ابزارهای کمکی#

مستقل از اینکه کدام مسیر را انتخاب می‌کنید، چند ابزار کمکی ضروری‌اند:

# ابزارهای مدیریت کرنل و ماژول
emerge --ask sys-kernel/installkernel
emerge --ask sys-kernel/linux-firmware
emerge --ask sys-firmware/intel-microcode  # برای پردازنده‌های Intel
emerge --ask sys-apps/kmod                  # جایگزین modutils
 
# ابزار ساخت initramfs (یکی از دو مورد)
emerge --ask sys-kernel/dracut     # مدرن، استفاده در Distribution Kernel
emerge --ask sys-kernel/genkernel  # سنتی، همه‌کاره

خطاهای رایج#

۱. خطای symlink /usr/src/linux#

* ERROR: Could not find a usable kernel source tree

دلیل: symlink /usr/src/linux وجود ندارد یا به مسیر اشتباهی اشاره می‌کند. راه‌حل:

eselect kernel list
eselect kernel set 1
readlink /usr/src/linux
# باید مسیر معتبر برگرداند

۲. خطای build tools missing#

make: gcc: No such file or directory

دلیل: ابزارهای ساخت نصب نیستند. راه‌حل:

emerge --ask sys-devel/gcc sys-devel/make sys-devel/bc sys-libs/ncurses

۳. خطای no space on /usr/src#

No space left on device

دلیل: پارتیشن /usr پر شده یا چند سورس هستهٔ قدیمی روی هم نصب شده‌اند. راه‌حل:

# پاک کردن سورس‌های قدیمی
eclean-dist
rm -rf /usr/src/linux-6.6.16-gentoo

خلاصه و مرحله بعد#

نصب هسته در Gentoo تصمیمی مهم است که مسیر نصب را تعیین می‌کند. سه مسیر اصلی وجود دارد: Distribution Kernel (ساده و خودکار)، genkernel (میانه) و Manual Kernel (دقیق و دستی). بر اساس نیاز و دانش خود یکی را انتخاب کنید.

در ادامه، یا Distribution Kernel را نصب کنید یا Manual Kernel را پیکربندی نمایید. پس از نصب هسته، باید GRUB را نصب کنید. اگر هنوز وارد chroot نشده‌اید، ابتدا آموزش chroot را ببینید.