Stage3 چیست؟#

در Gentoo، نصب سیستم از یک بستر آماده به نام Stage3 آغاز می‌شود. Stage3 یک آرشیو tar فشرده‌شده است که شامل حداقل‌های لازم برای یک سیستم Gentoo قابل‌بوت است: کتابخانه‌های پایه، ابزارهای GNU، پیکربندی اولیه و کپی اولیه‌ای از مخزن Portage. به‌بیان‌دیگر، Stage3 همان نقطهٔ شروع رسمی نصب Gentoo است.

نصب Gentoo از Stage3 به‌جای Stage1 یا Stage2، به این دلیل است که build ابزارهای پایه از صفر (bootstrap) امروزه فقط برای توسعه‌دهندگان Gentoo معنا دارد و برای کاربران عادی تکرار آن سود زیادی ندارد.

انتخاب معماری و پروفایل#

پیش از دانلود Stage3 باید معماری سخت‌افزار خود را مشخص کنید. رایج‌ترین گزینه‌ها:

پس از وارد شدن به محیط نصب از طریق فلش بوت‌پذیر، معماری را تأیید کنید:

uname -m
# خروجی رایج:
# x86_64

سپس باید پروفایل مناسب را انتخاب کنید. پروفایل مجموعه‌ای از تنظیمات پیش‌فرض Portage (USE Flags، نسخه‌های پذیرفته‌شده و...) است:

# نمایش پروفایل‌های موجود
eselect profile list
 
# خروجی نمونه:
#  [1]   default/linux/amd64/23.0 *
#  [2]   default/linux/amd64/23.0/desktop
#  [3]   default/linux/amd64/23.0/desktop/gnome
#  [4]   default/linux/amd64/23.0/desktop/plasma
#  [5]   default/linux/amd64/23.0/systemd

برای یک دسکتاپ با Plasma و OpenRC معمولاً گزینهٔ ۴ انتخاب می‌شود:

eselect profile set 4

دانلود Stage3 tarball#

فایل‌های Stage3 از سرورهای Gentoo قابل دریافت‌اند. بهتر است از یک mirror نزدیک استفاده کنید تا سرعت بالاتر باشد. ابتدا تاریخ مناسب را انتخاب و سپس لینک مستقیم tarball را پیدا کنید:

# ورود به پوشه نصب
cd /mnt/gentoo
 
# دانلود stage3 با wget (نمونه برای amd64، پروفایل desktop)
# آدرس دقیق را از mirrors.gentoo.org بگیرید
wget https://distfiles.gentoo.org/releases/amd64/autobuilds/current-stage3-amd64-desktop-openrc/stage3-amd64-desktop-openrc-20250114T164658Z.tar.xz

انواع Stage3 موجود:

بررسی صحت آرشیو#

پیش از استخراج، حتماً فایل را با SHA512 و امضای GPG بررسی کنید تا از سالم بودن آن مطمئن شوید. این موضوع در آموزش Checksum به‌طور کامل توضیح داده شده است.

# دانلود فایل sha512
wget https://distfiles.gentoo.org/releases/amd64/autobuilds/current-stage3-amd64-desktop-openrc/stage3-amd64-desktop-openrc-20250114T164658Z.tar.xz.sha512
 
# بررسی
sha512sum -c stage3-amd64-desktop-openrc-20250114T164658Z.tar.xz.sha512
# خروجی مطلوب:
# stage3-amd64-desktop-openrc-20250114T164658Z.tar.xz: OK

استخراج Stage3#

پس از تأیید، Stage3 را با دستور tar در مسیر نصب استخراج کنید. پرچم p (preserve permissions) حیاتی است و بدون آن مجوزهای فایل‌ها از بین می‌رود:

# استخراج با حفظ مجوزها و نمایش پیشرفت
tar xpf stage3-amd64-desktop-openrc-*.tar.xz --xattrs-include='*.*' --numeric-owner

توضیح پرچم‌ها:

• x — استخراج
• p — حفظ مجوزهای فایل
• f — تعیین نام فایل
• --xattrs-include='*.*' — حفظ extended attributes
• --numeric-owner — استفاده از UID/GID عددی (جلوگیری از تداخل با نام‌های میزبان)

تنظیم make.conf#

فایل /mnt/gentoo/etc/portage/make.conf قلب کنترل کامپایل است. اکنون، پیش از chroot، می‌توانید آن را ویرایش کنید:

nano /mnt/gentoo/etc/portage/make.conf

نمونه پیکربندی برای یک سیستم amd64 با ۸ هسته:

# /mnt/gentoo/etc/portage/make.conf
COMMON_FLAGS="-march=native -O2 -pipe"
CFLAGS="${COMMON_FLAGS}"
CXXFLAGS="${COMMON_FLAGS}"
 
# تعداد هسته‌های پردازنده + ۱
MAKEOPTS="-j9"
 
# USE Flags سراسری
USE="-systemd bluetooth pulseaudio wayland X"
 
# آینه‌های دانلود
GENTOO_MIRRORS="https://gentoo.osuosl.org/ https://distfiles.gentoo.org/"
 
# زبان‌ها
L10N="fa en"
LINGUAS="fa en"

چرا پوشهٔ gentoo در /mnt/gentoo؟#

در طول نصب، دیسک هدف در /mnt/gentoo سوار می‌شود. این مسیر قراردادی است و همهٔ راهنماهای Gentoo از آن استفاده می‌کنند؛ بنابراین اسکریپت‌ها و دستورالعمل‌ها به‌صورت یکپارچه کار می‌کنند. این پوشه پس از استخراج Stage3، ریشهٔ سیستم جدید شما خواهد بود.

مراحل کلی نصب از Stage3#

نصب Gentoo از Stage3 شامل این گام‌های اصلی است:

1. بوت از طریق Minimal CD
2. بررسی Checksum فایل ISO و Stage3
3. پارتیشن‌بندی دیسک و ساخت فایل سیستم
4. سوار کردن دیسک در /mnt/gentoo
5. دانلود و استخراج Stage3
6. تنظیم make.conf و انتخاب پروفایل
7. ورود به chroot
8. نصب kernel و bootloader
9. پیکربندی نهایی و ریبوت

خطاهای رایج#

۱. عدم تطابق checksum#

stage3-amd64-*.tar.xz: FAILED
sha512sum: WARNING: 1 computed checksum did NOT match

دلیل: دانلود ناقص یا فایل دستکاری‌شده. راه‌حل: فایل را دوباره دانلود کنید و در صورت تداوم خطا، mirror دیگری استفاده کنید.

۲. خطای فضای دیسک ناکافی هنگام استخراج#

tar: cannot write: No space left on device

دلیل: فضای پارتیشن ریشه کافی نیست. Stage3 پس از استخراج حدود ۱ گیگابایت نیاز دارد و پس از کامپایل هسته و بسته‌های پایه حداقل ۱۰ گیگابایت توصیه می‌شود.

# بررسی فضای خالی
df -h /mnt/gentoo

۳. تداخل پروفایل پس از تغییر#

اگر پس از نصب چند بسته، پروفایل را تغییر دهید، Portage ممکن است هشدارهای متناقض بدهد:

# اعمال مجدد تنظیمات پروفایل جدید
emerge --ask --update --deep --newuse @world
emerge --ask --depclean

خلاصه و مرحله بعد#

Stage3 نقطهٔ شروع رسمی نصب Gentoo است؛ یک بستر حداقلی که با انتخاب پروفایل، تنظیم make.conf و استخراج صحیح، پایه‌ای برای ساخت سیستم کاملاً متناسب با سخت‌افزار شما فراهم می‌کند.

پس از استخراج Stage3، باید وارد محیط chroot شوید — برای این کار آموزش Chroot را بخوانید. برای دانلود ISO نصب، آموزش دانلود ISO و برای آشنایی با کلیات معماری Gentoo، آموزش معماری را مراجعه کنید.